Hiphopmusical ‘Hamilton’ vergroot historisch besef

Filmversie musical ‘Hamilton’ wordt door corona nergens gespeeld. DisneyPlus komt deze week met de filmregistratie van de hitmusical. Het meesterwerk van Lin-Manuel Miranda bereikt zo meer publiek dan ooit.

Daveed Diggs (midden) als de markies van Lafayette in Hamilton.
Daveed Diggs (midden) als de markies van Lafayette in Hamilton. Foto DisneyPlus

Er zijn weinig voorstellingen die zo’n impact en lange adem hebben gehad als Hamilton. Op papier leek een musical over een onbekende 18de-eeuwse politicus, verteld middels hiphop en rap, met in de hoofdrollen alleen maar gekleurde acteurs, weinig levensvatbaar. Maar inmiddels kan met recht worden gezegd dat de productie, die al vijf jaar lang uitverkochte zalen trekt, Broadway en de manier waarop naar musicals wordt gekeken structureel heeft veranderd.

Componist en acteur Lin-Manuel Miranda zag veel overeenkomsten tussen zijn leven en dat van Alexander Hamilton (1755/57-1804), de enige founding father van eenvoudige komaf. In de geschiedenisboekjes heeft hij slechts een bijrol toebedeeld gekregen. Hamilton was een immigrant uit het Caribisch gebied die in zijn puberteit naar Amerika trok op zoek naar een ander leven, net als de ouders van Miranda.

Lees een reportage over Hamilton (2016): Hiphopmusical weet tijdgeest te vangen

Wat de mannen verder bindt, is hun enorme werklust. In zijn relatief korte leven creëerde Hamilton het financiële fundament onder het piepjonge land en speelde een cruciale rol bij de totstandkoming van de Amerikaanse grondwet. De musical vertelt zijn levensverhaal aan de hand van diverse politieke confrontaties met zijn aartsrivaal, vice-president Aaron Burr, die zijn opponent uiteindelijk doodt bij een pistoolduel.

Het succes van Hamilton heeft Miranda geen windeieren gelegd. De geestelijk vader van de voorstelling werd ingelijfd door studio Disney die hem vroeg de muziek te schrijven voor animatiefilm Moana en de nieuwe Mary Poppins, waarin Miranda ook de hoofdrol vertolkte. Maar in interviews en op sociale media is de nu 40-jarige kunstenaar geen ander mens dan vijf jaar geleden. Zijn uitspraken worden bijna altijd gekenmerkt door enthousiasme, relativering en een zekere bescheidenheid. „Als kunstenaar gooi je een steen in de vijver en hoopt daarmee rimpels te veroorzaken”, zegt Miranda tijdens een zoom-sessie vanuit New York. „Maar je kan nooit van tevoren inschatten hoe groot die rimpels zijn.”

Obama

Hamilton liet de afgelopen vijf jaar ontegenzeggelijk zijn sporen na, ook buiten de theaterwereld. Een van de meestergrepen van de makers was om voor alle hoofdrollen – behalve de pedante Britse koning George – acteurs van kleur te vragen. Inhoudelijk wilden ze hiermee beklemtonen dat Amerika is opgebouwd door immigranten en dat diversiteit een eigenschap is die het land zou moeten omarmen in plaats van afstoten; een van de grootste fans van de musical is oud-president Barack Obama.

De hashtag #TonysSoDiverse domineerde sociale media bij de uitreiking van de belangrijkste theaterprijzen waar Hamilton elf van de zestien nominaties verzilverde, een sneer naar de filmwereld die in die periode worstelde met de #OscarsSoWhite-verwijten. De trend lijkt te hebben doorgezet: wie nu een New Yorks theater binnenloopt, ziet op het podium aanzienlijk meer diversiteit dan pakweg een decennium geleden.

Maar ook de onconventionele muzikale vorm heeft bijgedragen aan de inmiddels iconische status van Hamilton. Door het verhaal van de outcast onder de founding fathers te verpakken in rap en hiphop, vol verwijzingen naar genrehelden als Busta Rhymes, Notorious B.I.G. en Tupac, wisten de afgelopen jaren opvallend veel jongeren hun weg naar Broadway te vinden. Lin-Manuel Miranda heeft de ontstaansgeschiedenis van de VS weten te vatten in een energiek schouwspel dat in taal die jongeren snappen de complexiteit van het machtige land inzichtelijk maakt. Zo’n enorm gebied vol tegengestelde belangen en meningen vormt een voedingsbodem voor verregaande polarisatie, maar het is ook een plek waar „even orphan immigrants can leave their fingerprints”, zoals Hamilton het zelf treffend omschrijft in de musical.

De populariteit van het stuk beperkt zich overigens niet tot de handvol theaters waar de hitmusical tot nu toe te zien was. De 46 nummers zijn wereldwijd mateloos populair geworden onder middelbare scholieren die de volledige soundtrack uit het hoofd kennen. Het is voor deze ‘Hamilteens’ bijvoorbeeld een uitdaging om de rap van verzetsheld Lafayette in het nummer ‘Guns and Ships’ foutloos te reciteren – met frasen van negentien woorden in drie seconden het snelst gesproken nummer in de geschiedenis van Broadway. Miranda zette dit voorjaar EduHam online, een educatief programma voor docenten om leerlingen aan de hand van de musical te vertellen over het ontstaan van de VS.

Lin-Manuel Miranda en Phillipa Soo als Alexander en Eliza Hamilton.

Foto DisneyPlus

Black Lives Matter

De componist zag de impact van zijn musical de afgelopen weken ook terug bij tientallen Black Lives Matter-protesten, vertelt hij niet zonder trots. Jonge demonstranten droegen tijdens protesten tegen politiegeweld borden bij zich met daarop de teksten ‘History has its eyes on you’ en ‘Tomorrow there’ll be more of us’, twee cruciale zinsneden uit de voorstelling. „Het maakt me heel blij dat de woorden uit de show zo ver zijn gekomen. Dat bewijst voor mij dat het verhaal de connectie met het publiek heeft gemaakt.”

Die ervaring deelt actrice Phillipa Soo, die de rol vertolkt van Eliza Schuyler, de grote liefde van Hamilton. „Ik word sinds de voorstelling heel vaak aangesproken door Afro-Amerikaanse jongeren, of jongeren van deels Aziatische komaf zoals ikzelf, die zeggen: ‘het is geweldig dat ik eindelijk mensen op het podium zie staan die fysiek op mij lijken’.” Soo zag vroeger in het theater eigenlijk nooit acteurs aan wie zij zich als kind van Chinees-Amerikaanse ouders kon spiegelen. „Ik hoop dat we jongeren van kleur niet alleen kunnen inspireren om hun dromen waar te maken als zij acteur of zanger willen worden. Maar ook dat we duidelijk maken wat het betekent om deel uit te maken van een land. En dus bijvoorbeeld te gaan stemmen en zo een verschil te maken.”

De opnames van de filmversie van Hamilton waren in de zomer van 2016, tijdens drie voorstellingen met de oorspronkelijke cast. Regisseur Thomas Kail, die ook tekende voor de musical zelf, heeft de afgelopen vier jaar met tussenpozen aan de montage gewerkt met als belangrijkste streven dat de film meer dan recht zou doen aan de theaterervaring. „We hebben tijdens de shows zes camera’s gebruikt, en overdag op het podium speciale extra shots gemaakt.” Het geluid in het theater is geregistreerd met honderd microfoons. „We willen mensen tonen hoe de show eruitziet. Maar tegelijkertijd bieden camera’s de kans om bepaalde scènes meer close-up te tonen, of bijvoorbeeld vanuit een vogelperspectief dat het publiek in de zaal nooit zal kunnen ervaren.”

Deze weergaloze en overrompelende film weet een extra laag aan de voorstelling toe te voegen. Dankzij alle camera’s zit de kijker op een betere plek dan wie dan ook. Je bent in de zaal, tussen de coulissen en zweeft boven het podium. Acties zijn energiek gefilmd, teksten zijn woord voor woord te volgen, close-ups van blikken geven nieuwe emoties prijs die voorheen hooguit bezoekers op de eerste rij zagen. Dankzij de reacties van het publiek - applaus, lachsalvo’s en doodse stiltes bij gevoelige scènes - is de intimiteit van het theater bewaard gebleven.

In eerste instantie stond de release van de bioscoopfilm gepland voor het najaar van 2021. Maar de coronapandemie dwong de makers en Disney deze planning aan te passen. „Net als alle grote musicals is ook Hamilton de komende maanden nergens ter wereld live te zien”, legt Miranda via Zoom uit. „We kregen in maart en april zoveel teleurgestelde reacties van fans. We konden eigenlijk niet voorbijgaan aan al die smeekbedes.” De film wordt nu uitgebracht op vrijdag 3 juli – niet geheel toevallig een dag voor Independence Day, de dag dat Amerikanen de geboorte van hun natie vieren.

DisneyPlus telt momenteel wereldwijd bijna 60 miljoen abonnees. Geestelijk vader Lin-Manuel Miranda kan er nog steeds niet bij wat dat concreet betekent voor zijn kindje. „We trekken al vijf jaar volle zalen. Maar dankzij de release op DisneyPlus zullen in dat ene weekend al méér mensen Hamilton gaan zien dan alle opvoeringen bij elkaar.”

Hamilton. Regie: Thomas Kail. Met: Lin-Manuel Miranda, Phillipa Soo, Leslie Odom jr, Daveed Diggs. Vanaf 3 juli op DisneyPlus

●●●●●