Hack van aanbieder PGP-telefoons leidt tot een hausse aan strafzaken

Drugscriminaliteit Dankzij een politiehack van versleutelde informatie zijn er crystal meth-laboratoria ontmanteld en duizenden kilo’s cocaïne onderschept.

Door de Duitse politie in beslag genomen crystal meth. Archiefbeeld.
Door de Duitse politie in beslag genomen crystal meth. Archiefbeeld. Foto Fredrik Von Erichsen/EPA

Dankzij een politie-hack van cryptofoonaanbieder EncroChat is er de afgelopen maanden een netwerk van laboratoria ontmanteld waar de zeer verslavende drug crystal meth werd geproduceerd. Ook heeft de recherche dankzij de politie-hack in Nederland miljoenen euro’s aan contant geld gevonden en duizenden kilo’s cocaïne onderschept.

Alleen al in Nederland zijn op basis van dit grootschalige internationale onderzoek de afgelopen maanden tientallen verdachten aangehouden, zo bevestigen bronnen in de advocatuur en de onderwereld. Onder hen zijn twee van de meest gezochte drugssmokkelaars van Nederland: de Rotterdammer Roger P, alias Piet Costa, en de Turkse Schiedammer Cetin G.

Het is wat aard en omvang betreft een uniek internationaal onderzoek waar alleen al in Nederland het afgelopen half jaar circa tweehonderd mensen aan hebben gewerkt. De resultaten maken volgens betrokkenen pijnlijk duidelijk hoe ongekend groot de Nederlandse drugseconomie is.

Encro is een aanbieder van versleutelde PGP-telefoons die veelal gebruikt worden door criminelen om onbespied te kunnen communiceren. Dankzij de hack zijn tientallen miljoenen berichten leesbaar geworden voor de recherche. Bovendien heeft de recherche dankzij de hack ongeveer twee maanden live mee kunnen lezen.

Mexicaanse kartels

Dat leidde tot bijzondere resultaten, zoals de ontmanteling van negen laboratoria waar crystal meth werd geproduceerd, vermoedelijk door een samenwerking tussen Nederlandse criminelen en Mexicaanse kartels.

Om te voorkomen dat de hack in de onderwereld zou uitlekken, is de informatie op basis waarvan de politie invallen deed en arrestaties verrichtte niet in het strafdossier opgenomen. Dat mag en is niet ongewoon; alleen de schaal waarop het de afgelopen maanden gebeurde begon in de advocatuur op te vallen.

De Nederlandse recherche is de afgelopen jaren zeer succesvol met het onderscheppen van communicatie die wordt verstuurd met zogeheten PGP-telefoons. In 2016 en 2017 zijn er servers in beslag genomen waarop miljoenen versleutelde berichten werden bewaard. Veel van die berichten konden worden ontsleuteld doordat ook cybercriminelen toegang wisten te krijgen tot de digitale sleutels die nodig zijn om deze berichten leesbaar te maken.

Eind 2018 wist het Team High Tech Crime van de landelijke recherche-eenheid voor het eerst een aanbieder van cryptotelefoons te hacken. Het ging om de aanbieder van IronChat. De hack werd indertijd omschreven als „een wereldwijde doorbraak op het gebied van digitale recherche”. De ervaring die bij Ironchat is opgedaan leverde veel waardevolle kennis op die kon worden toegepast bij Encrochat.

Omdat het bedrijf EncroChat zijn klanten in 140 landen op 12 juni inlichtte over een vermoedelijke „illegale hack door overheidsdiensten” moest er daarna een groot aantal gevoelige onderzoeken met grote snelheid worden afgerond.

Daar is binnen justitie en politie sindsdien met grote voortvarendheid aan gewerkt. Om die onderzoeken te beschermen, hebben woordvoerders van justitie en politie geweigerd om toelichting te geven.

Ook in Engeland en Noord-Ierland zijn er mensen aangehouden op basis van dit onderzoek. Op zondag 21 juni, onthulde de Ierse krant Sunday World dat er een liquidatieplan is voorkomen op basis van informatie uit een Encro-telefoon. Cops hack mobster’s phone and uncover plot to kill, meldde de krant op basis van rechtbankstukken waarin wordt gerefereerd aan de politiehack van EncroChat. Het liquidatieplan kwam uit de koker van de vermaarde Noord-Ierse crimineel Micheal O’Laughlin.

Piet Costa

Vorige week kon na een langlopend onderzoek de van cocaïnesmokkel verdachte Roger P., alias Piet Costa, worden aangehouden. Zijn verblijfplaats kon worden vastgesteld op basis van informatie uit Encro. En deze week is bij een groot internationaal onderzoek de veroordeelde Turkse Schiedammer Cetin G. aangehouden. In dat onderzoek hebben de Nederlandse autoriteiten samengewerkt met politiediensten uit Brazilië. Daarbij zijn er tientallen verdachten aangehouden.

Cetin G. is in Nederland in 2016 veroordeeld tot veertien jaar cel voor betrokkenheid bij grootschalige cocaïnesmokkel. Hij dank zijn bijnaam – de man van vijfhonderd miljoen – aan de straatwaarde van een partij van achtduizend kilo cocaïne die in 2014 is onderschept.

Vragen over de start van dit onderzoek en de omvang ervan willen woordvoerders van justitie en politie niet beantwoorden. Volgens bronnen in de opsporing is er deze keer veel meer informatie gevonden dan op de in beslag genomen servers van Ennetcom en PGP Safe, waar in 2016 en 2017 naar schatting vijf miljoen berichten zijn gevonden en leesbaar gemaakt.

Dit materiaal speelt een belangrijke rol bij veel grote strafzaken. Zo is veel bewijsmateriaal dat het Openbaar Ministerie heeft gepresenteerd tegen Ridouan Taghi en zijn medeverdachten afkomstig van de PGP-servers van Ennetcom en PGP-Safe.