Reportage

‘Opschalen als het weer erger wordt, kan nu makkelijk’

Bron- en contactonderzoek coronavirus Het testen en het bron- en contactonderzoek is, nu Nederlanders vanaf deze woensdag weer bijna alles mogen, op orde. Ook is het virus duidelijk op z’n retour. „Het is heel anders dan in maart.”

Mensen laten zich testen in een coronateststraat van de GGD in een oude brandweerkazerne in Dordrecht.
Mensen laten zich testen in een coronateststraat van de GGD in een oude brandweerkazerne in Dordrecht. Foto’s John van Hamond

Het meeste werk zit in het contactonderzoek, zegt Chelly Janssen. „Dat zit hem in het nabellen van alle contacten van de indexpatiënt. Die indexpatiënt is zelf voor een coronatest gekomen en is dus voorbereid. Ze schrikken soms, als ze horen dat ze besmet zijn, maar ze zijn zich wel bewust van de risico’s. Hun nauwe contacten die je dan belt, de mensen met wie ze allemaal langer dan een kwartier in contact zijn geweest, die moet je soms echt overtuigen van de ernst van de zaak.”

Chelly Janssen begeleidt bij de GGD Zuid-Holland Zuid de mensen die het bron- en contactonderzoek doen bij nieuwe coronapatiënten. Vanaf deze woensdag mogen Nederlanders weer bijna alles: naar een openluchtvoorstelling, in de trein, naar het park, naar een restaurant, naar de sportschool – mits ze anderhalve meter afstand tot elkaar bewaren. Essentieel is dat, áls iemand besmet raakt met het coronavirus, de lokale GGD dat snel te weten komt en alle contacten van die persoon inventariseert – wie heeft jou besmet en wie heb jij mogelijk besmet? – en belt. Die mensen moeten in de gaten houden of ze ziek worden en dan twee weken thuisblijven.

Brandjes blussen dus. Alleen zo, zeggen deskundigen, gaat het virus niet opnieuw woekeren. Sinds 1 juni kan iedereen met klachten, zonder verwijzing van een arts, naar een teststraat om snel getest te worden. Uit de 224.000 tests die op die manier deze maand zijn gedaan, blijkt dat het coronavirus al behoorlijk is uitgedoofd: 1,2 procent bleek besmet te zijn. Een coronatest kost ongeveer 65 euro.

Voor iedereen die positief uit de teststraat komt, begint de GGD een bron- en contactonderzoek. Dat lukt inmiddels goed, zeggen de GGD’s tegen NRC. Het testen en traceren ging in het begin van de epidemie eind februari niet goed. Er was veel te weinig testmateriaal, waardoor alleen zorgpersoneel en heel zieke coronapatiënten – die duidelijk alle officiële symptomen hadden – getest konden worden. Al snel was het aantal besmette mensen in Noord-Brabant, Limburg en Zuid-Holland zo groot, dat de GGD’s intensief bron- en contactonderzoek (bco) staakten. „Na de eerste duizend positief getesten in Zuid-Limburg zijn we alleen nog passief contactonderzoek gaan doen”, legt Christian Hoebe, hoofd Infectiebestrijding van de GGD Zuid-Limburg, uit. „Een brief sturen naar de contacten. Dat ze thuis moesten blijven.”

Volgens een woordvoerder van de landelijke GGD-GHOR heeft het overgrote deel van de besmette patiënten ook tijdens de coronapiek contact gehad met de GGD. „Maar er zijn periodes geweest dat er zoveel vraag was, dat we soms wel eens een bco-light hebben gedaan.”

Aparte corona-afdeling

„Ik heb het idee dat er grip op komt”, zegt Putri Hintaran, arts infectieziektebestrijding bij GGD regio Utrecht. „Het is heel anders dan in maart. Nu hebben we de rust dat de processen goed ingericht zijn en de mensen al een tijdje meedraaien. Daardoor zijn ze ervaren en flexibel.”

De GGD Zuid-Limburg heeft inmiddels tachtig mensen opgeleid die zich op een aparte corona-afdeling bezighouden met het bron- en contactonderzoek, vertelt Hoebe. In de regio Utrecht is de hele afdeling infectieziektebestrijding anders ingericht. Hintaran: „We hebben er vier afdelingen van gemaakt. Een klantencontactcentrum, een die zich bezighoudt met testen, een doet het bron- en contactonderzoek en de monitoring en tot slot een leger dat alles invoert, registreert en coördineert.” Iedere dag zijn er zo’n honderd man aan het werk. Dat waren er eerst nog geen dertig.

Gemiddeld kost één bron- en contactonderzoek acht arbeidsuren. „Standaard zijn er drie belletjes per contact”, zegt arts infectieziektebestrijding Eric De Coster (GGD Haaglanden). In het eerste telefoongesprek wordt uitgelegd dat er contact is geweest met iemand waarbij het coronavirus is vastgesteld. Het contact wordt geadviseerd thuis te blijven en het belang van die quarantaine wordt nog eens benadrukt. „Na zeven dagen vragen we of alles goed gaat; of er vragen zijn en of er inmiddels sprake is van klachten.” Na veertien dagen – de uiterste incubatietijd van Covid-19 – wordt nog eens gebeld om na te gaan of de zaak afgerond kan worden.

Mogen we alles weer? Bijna. Voor het nachtleven is 1,5 meter geen optie

Er valt niet goed te zeggen hoe lang een contactonderzoek duurt, zegt De Coster. „Het wordt niet strikt gechronometreerd. Dat is te veel logistieke rompslomp. We stoppen onze tijd liever in het goed doen van het bron- en contactonderzoek.” Ook verschilt de tijdsinspanning enorm per bron, vertelt Hoebe. „Een kapper die klanten besmet, die weer hun partners en anderen kunnen besmetten, geeft veel meer contactonderzoek dan een oude alleenstaande vrouw die alleen haar zus of dochter of de thuiszorg ziet.”

Het contactonderzoek wordt door de GGD’s gezien als hét wapen tegen besmettelijke ziekten dat al jaren met succes toegepast wordt. Van de 3.147 contacten die zich na een contactonderzoek lieten testen, bleken 433 coronapositief te zijn; ruim 13 procent. Dat is een veel hoger resultaat dan bij de testlocaties van de GGD, waar zo’n een op de honderd positief is.

Minder intensief

Het is belangrijk om het contactonderzoek voor iedere nieuwe besmetting uit te kunnen voeren, zegt een woordvoerder van het landelijke GGD-centrum, GGD GHOR. Ongeacht hoeveel gevallen er zijn. „Het doel van onze opschalingen is om aan alle vraag te kunnen blijven voldoen.” Wel kan het onderzoek minder intensief worden, als er veel besmettingen zijn. „Als het virus er volop is, dan blijft het bron- en contactonderzoek van belang om brandhaarden op te sporen. Je speurt dan niet breed naar alle contacten, maar of er clusters zijn.” Voor nu is er vanwege het lage aantal besmettingen meer dan genoeg capaciteit. „We hebben mensen naar huis moeten sturen en voorlopig aan twintig medewerkers genoeg”, zegt Hoebe van GGD Zuid Limburg. „We kunnen wel makkelijk opschalen.”

Soms ben je lang bezig met één contactonderzoek, zegt Chelly Janssen van de GGD in Dordrecht. „Als de patiënt verkouden is, maar toch naar een verjaardag ging, niet wetende dat hij Covid had. Dan moet je het hele gezelschap bellen.” Het leidt tot moeilijke gesprekken, zegt ze, als iemand bijvoorbeeld door de quarantaine in de problemen kan komen op het werk. „We kunnen het niet afdwingen, de werkgever bepaalt. Maar het is wel van belang dat zo iemand thuisblijft.”

Met medewerking van Karlijn Saris