Fotonica: een nieuwe chipindustrie ziet het licht

Technologie Een strategische lening van 20 miljoen euro bestempelt Smart Photonics tot spil van een nieuwe, veelbelovende Nederlandse chipindustrie.

Smart Photonics in Eindhoven, dat in 2012 werd opgericht, werkt in een ontluikende fotonicamarkt.
Smart Photonics in Eindhoven, dat in 2012 werd opgericht, werkt in een ontluikende fotonicamarkt. Foto Merlin Daleman

Een mooier compliment kun je als ondernemer niet krijgen: de Nederlandse overheid investeert 20 miljoen euro in je bedrijf, om te voorkomen dat de buitenlandse investeerders het wegkapen.

Dat overkwam Smart Photonics, een jong Eindhovens techbedrijf dat fotonische chips bouwt. Dat zijn halfgeleiders die op extreem kleine schaal laserlicht produceren en bewerken.

Zulke chips zijn, is de verwachting, over een paar jaar onmisbaar in supersnelle dataverbindingen die terabits per seconde kunnen versturen, over tientallen kilometers. Ze zullen gebruikt worden in stootvaste lidar-sensoren voor zelfrijdende auto’s, of in smartphones waarmee je de luchtkwaliteit kunt controleren en jezelf een medische test kunt afnemen.

Op de fundamenten van Philips

Smart Photonics verrees op de fundamenten van Philips’ technologie, legt Luc Augustin (42) uit. Hij is technisch directeur en een van de personen die in 2012 Smart Photonics oprichtte. Hij toont het voormalige Natlab van Philips, waar hij nu zijn laboratorium en een kleine productiefaciliteit heeft ingericht.

Het onverwoestbare linoleum in de gang stamt uit de Philips-tijd, net als de machine die een flinterdun laagje halfgeleidend materiaal over chips drapeert: een erfstuk dat nog prima dienst doet.

„Hier legde Philips de grondslag voor lasertechniek waarmee telecombedrijven wereldwijd via glasvezel met elkaar in verbinding staan”, legt Augustin uit.

Smart Photonics gaat een stap verder: Augustin slaagde erin de lasertechniek te verkleinen en alle losse onderdelen te combineren op één handzame chip, de Photonic Integrated Circuit ofwel PIC.

Die schaalverkleining is indrukwekkend. Waar vroeger losse onderdelen van enkele centimeters nodig waren, volstaat nu een enkele chip van vier bij vier millimeter. De halfgeleiders zijn niet opgetrokken uit het gangbare silicium maar uit een ander halfgeleidend materiaal, indiumfosfide. Daarmee kun je licht genereren, moduleren en analyseren.

Lees ook: Stralend silicium als alternatief voor hete elektronica

Smart Photonics levert bouwstenen waarmee andere fabrikanten toepassingen ontwerpen. Het Eindhovense bedrijf wordt een foundry – een gespecialiseerde productiefaciliteit. De potentie is er om, in het kielzog van chipgiganten als ASML en NXP, nog een hightech industrie in Nederland te ontwikkelen. De ontluikende fotonicamarkt moet in 2026 ten minste 25 bedrijven een gezamenlijke omzet van 1 miljard euro opleveren, en 4.000 arbeidsplaatsen.

Smart Photonics zou de spil zijn van deze nieuwe chipindustrie. Daarvoor wil het bedrijf binnen twee jaar groeien van 500 naar 5.000 wafers per jaar (een wafer is een schijf waarop enkele honderden chips geproduceerd worden). Het zijn bescheiden aantallen als je het vergelijkt met gangbare chipproductie, maar genoeg om nieuwe toepassingen te ontwikkelen en de eerste klanten uit de wereld van datacentra te voorzien van PIC’s. „De vraag is groot”, zegt topman Johan Feenstra.

De productie wordt verder geautomatiseerd – met name chemische behandelingen. Smart Photonics telt nu 70 medewerkers en hoopt er over een jaar de helft meer te hebben.

Een ‘partij uit Azië’ had interesse in het Eindhovense hightechbedrijf

Het bedrijf krijgt een investering van 35 miljoen euro, via een consortium van onder meer de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM), Stichting PhotonDelta en KPN Ventures. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat verstrekt een lening van 20 miljoen euro aan BOM.

Smart Photonics ging in 2019 op zoek naar kapitaal. „Risicoinvesteerders steken niet graag geld in een fabriek”, zegt Joachim de Sterke van PhotonDelta. „Er is geen duidelijke ‘exit’ maar dividend op de lange termijn. Maar in de VS of China houden ze de Brabantse hardware-ontwikkeling wel degelijk in de gaten.”

Lees ook: Extra beschermlaag voor internet in Nederland

Smart Photonics wil niet zeggen welk bedrijf of welke investeerder interesse toonde, behalve dat het een partij uit Azië is. Eventuele Chinese interesse zou de alertheid verklaren van Economische Zaken. Meestal springt de overheid bij als er veel werkgelegenheid op het spel staat.

Dit keer staat behoud van kennis en technologie voorop, om te voorkomen dat de Nederlandse economie schade oploopt, schreef staatsscretaris Mona Keijzer (CDA) in een brief aan de Tweede Kamer. Keijzer refereert aan de oproep van de Europese Commissie om alert te zijn en op te treden tegen „onwenselijke marktontwikkelingen, zoals het voorkomen van strategische afhankelijkheden”. Die waarschuwing betrof met name Chinese overnamepogingen.