Opinie

Mooi die canon, maar op het vmbo is er geen tijd voor

Breid het aantal lesuren geschiedenis op het vmbo uit, schrijven en .
Vincent van Gogh is een van de vensters in de Canon van Nederland. In 1885 maakt hij het beroemde schilderij De aardappeleters.
Vincent van Gogh is een van de vensters in de Canon van Nederland. In 1885 maakt hij het beroemde schilderij De aardappeleters.

Vorige week werd de herijkte Canon van de Nederlandse geschiedenis gepresenteerd. Historicus James Kennedy, voorzitter van de herzieningscommissie, sprak de hoop uit dat de Canon goed gebruikt gaat worden in het geschiedenisonderwijs op basisscholen en middelbare scholen. Een loffelijk streven, ware het niet dat substantieel geschiedenisonderwijs niet voor alle Nederlandse middelbare scholieren vanzelfsprekend is. Dit geldt met name in het vmbo, waar ongeveer de helft van de Nederlandse scholieren onderwijs volgt.

Wát leerlingen moeten leren bij het vak geschiedenis wordt regelmatig besproken en bijgesteld. Zo wordt het tijdvakkenkader (de geschiedenis is ingedeeld in tien tijdvakken), waarbij de vensters van de canon illustratief zijn, ook binnenkort herzien. Daarnaast heb je de vakspecifieke vaardigheden, in het geval van geschiedenis het bepalen van de betrouwbaarheid van bronnen, het herkennen van verschillende perspectieven, en het inleven in acties van personen in een bepaalde context. Die zijn niet alleen van belang bij het leren over het verleden, maar ook voor het functioneren in de huidige maatschappij. Ze helpen leerlingen zich bewust te worden van het verleden en zich tot het verleden te verhouden, iets wat in veel actuele discussies zinvol kan zijn.

Dan is er nog het domein van de vakdidactiek: hóe leerlingen het beste een bepaald schoolvak kunnen leren. In Nederland wordt veel internationaal gerenommeerd wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek gedaan naar de didactiek van geschiedenis. Er zijn onderzoekers actief op het gebied van historisch redeneren, multiperspectiviteit, verbeelding van het verleden, activerende werkvormen en nog veel meer.

Wanneer dan?

Er is dus veel kennis over hoe je de dynamische inhoud van het vak geschiedenis goed kunt onderwijzen. Dat is mooi, want we willen dat ‘de scholieren’ iets leren over ‘het verleden’. Ervan uitgaande dat we goed opgeleide en gemotiveerde docenten hebben die dit onderwijs kunnen geven, blijft de vraag over: wanneer dan? En daar wringt de schoen, voornamelijk voor de leerlingen in het vmbo.

Grofweg de helft van de Nederlandse scholieren gaat naar het vmbo. Het vmbo kent vier stromingen: de basisberoepsgerichte, kaderberoepsgerichte, gemengde en theoretische leerweg. Voor alle stromingen geldt dat in de eerste twee jaar een vorm van geschiedenis op het programma staat. Bij een groot deel van de scholen wordt geschiedenis gegeven als onderdeel van het combinatievak mens en maatschappij, waarvan ook aardrijkskunde en economie deel uitmaken, en dat ook gegeven kan worden door een docent aardrijkskunde of economie. Er is dus maar zeer beperkt tijd, ruimte en soms ook affiniteit om historische kennis dan wel historische vaardigheden te onderwijzen.

Dit is ook zichtbaar in de schoolboeken, die vooral voor vmbo ‘basis’ en vmbo ‘kader’ zulke compacte teksten aanleveren, dat zowel de grote lijn, de nuance als het plezier in het vak geschiedenis verloren gaan. In tegenstelling tot hardnekkige vooroordelen over vmbo’ers zijn deze leerlingen zeer geïnteresseerd in de wereld om hen heen en willen zij die graag kunnen begrijpen. Dat betekent dat zij eerder meer dan minder tijd en woorden nodig hebben.

Lees ook deze column: De canon: zo ziet Nederland zichzelf dus

Vmbo-leerlingen in haarvaten samenleving

Na de onderbouw wordt geschiedenis in de vmbo-gemengde leerweg en de vmbo-theoretische leerweg als keuzevak aangeboden. Het overgrote deel van de ‘basis’- en ‘kader’-leerlingen (een kwart van het totale aantal middelbare scholieren!) zijn na twee jaar beperkt geschiedenisonderwijs dus klaar.

Klaar om mee te kunnen praten en een onderbouwde mening te kunnen vormen over de wereld om hen heen? Klaar voor alle maatschappelijke discussies waarin het verleden prominent of zijdelings een rol speelt? Klaar om die zo belangrijk geachte historische kennis en vaardigheden toe te passen in leven en loopbaan?

Ook voor het merendeel van de vmbo-leerlingen in de gemengde en de theoretische leerweg is het tweede jaar geschiedenis (of mens en maatschappij) hun eindonderwijs.

Juist de grote groep vmbo-leerlingen, die later in alle haarvaten van onze samenleving zo belangrijk zijn als bijvoorbeeld politieagent, kapper of installateur, heeft onze zorg. Zij verdienen meer, en vooral meer geschiedenisles. Het gaat niet alleen om herziening van de canon of de tijdvakken. Wij roepen de minister van Onderwijs en andere beleidsmakers op om bij de volgende wijziging van het vak ook eens stil te staan bij het aantal contacturen, vooral in het vmbo, alvorens te vinden dat leerlingen meer zouden moeten weten. Kennis en vaardigheden komen niet vanzelf aanwaaien, daar is onderwijstijd voor nodig.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.