Mogelijk pandemische griepvariant bij Chinese varkens

Infectieziekte Bij Chinese varkens is een nieuwe variant van het H1N1-griepvirus ontdekt. Het is al overgesprongen naar plaatselijke varkenshouders. „We kunnen nu al beginnen met een vaccin maken.”

Op een Taiwanese varkensboerderij worden in 2009, tijdens de Mexicaanse griep, varkens uit voorzorg ontsmet.
Op een Taiwanese varkensboerderij worden in 2009, tijdens de Mexicaanse griep, varkens uit voorzorg ontsmet. Foto Sam Yeh/AFP

In Chinese varkens is een nieuwe H1N1-griepvariant ontstaan die sterk lijkt op de Mexicaanse griep van 2009 en eveneens ‘pandemische’ eigenschappen heeft. Dat schrijven Chinese onderzoekers deze week in een alarmerend artikel in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Het nieuwe varkensvirus vormt „een serieuze bedreiging voor de menselijke gezondheid”, stellen ze.

Moeten we ons in een tijd waarin de Covid-19-pandemie wereldwijd nog altijd groeit, nu al weer zorgen gaan maken over de volgende pandemie? „Je moet nooit bang zijn”, relativeert griepvirusexpert Thijs Kuiken van ErasmusMC in Rotterdam aan de telefoon. „Het vermengen van griepvirussen in varkens gebeurt aan de lopende band. Maar dit is wel iets om even goed op te letten.”

De dominante variant

De Chinese onderzoekers hebben tussen 2011 en 2018 bij varkens in slachthuizen 30.000 neusslijmmonsters genomen waaruit ze 136 griepvirussen isoleerden. Ze zagen dat één virusstam die in 2013 in het zuiden van China opdook zich steeds verder uitbreidde. De G4-stam, zoals de onderzoekers hem noemen, nam vanaf 2016 heel sterk toe, waarna het de dominante griepvirusvariant werd in Chinese varkens in alle tien onderzochte provincies.

Bloedonderzoek onder 338 varkenshouders in de provincies Hebei en Shandong liet zien dat ruim 10 procent van hen antistoffen had tegen het G4-virus, wat erop wijst dat het virus relatief makkelijk mensen kan infecteren. Ook zijn er twee meldingen uit 2016 en 2019 van grieppatiënten van respectievelijk 46 en 9 jaar oud die met een soortgelijk virus besmet bleken. Beide woonden naast een huis waar varkens werden gehouden.

Er is tot nu toe geen hard bewijs dat het G4-virus al van mens op mens overdraagt, maar hoe vaker het virus mensen infecteert, hoe groter de kans dat het zich uiteindelijk aanpast en wel overdraagbaar wordt. In laboratoriumproeven bleek dat het virus makkelijk menselijke luchtwegcellen infecteert, waarbij het gebruikmaakt van dezelfde receptor als indertijd het Mexicaanse griepvirus. Dat de mens gevaar loopt door dit virus, wordt onderstreept door dierproeven met fretten, waaruit blijkt dat de G4-stam de dieren niet alleen zieker maakt, maar ook dat ze via druppeltjes door de lucht elkaar makkelijk kunnen besmetten. „Dat is redelijk voorspellend”, zegt Kuiken, „Als de fret gevoelig is voor zo’n influenzavirus, dan is de mens meestal ook.”

China telt volgens landbouworganisatie FAO bijna 450 miljoen varkens; dat is meer dan de helft van het wereldtotaal. Bovendien is de diversiteit van griepvirussen bij varkens nergens zo groot als in China. Dat levert een broedplaats voor nieuwe virusvarianten. Varkens fungeren daarbij als ‘mengvaten’ voor griepvirussen van vogels, varken en mens.

Geen goede groepsimmuniteit

„Het probleem met vleesvarkens is dat je nooit een goede groepsimmuniteit opbouwt”, zegt Kuiken. „De populatie kan geen resistentie opbouwen omdat de dieren al na enkele maanden naar de slacht gaan en worden vervangen door een nieuwe generatie van jonge dieren die weer even vatbaar zijn voor het virus. Daardoor kan een griepstam jarenlang blijven circuleren en nieuwe combinaties vormen.”

De ontdekking van de potentieel gevaarlijke G4-stam betekent dat de ontwikkeling ervan bij varkens op korte termijn nauwlettend in de gaten moet worden gehouden, zegt Kuiken. „Evenals bij mensen.”

Mocht het nieuwe griepvirus zich in de toekomst inderdaad van mens op mens gaan verspreiden en een pandemie veroorzaken, dan is het vooruitzicht niet zo somber als nu bij Covid-19. „Als we het virus isoleren kunnen we nu al beginnen met een vaccin te maken, met dezelfde technieken die we ieder jaar gebruiken om een vaccin tegen seizoensgriep te maken”, zegt Kuiken. „En zo’n zelfde vaccin zou je ook preventief kunnen inzetten door varkens te vaccineren zodat het helemaal niet in de mens terecht komt. Maar we moeten het altijd in de gaten blijven houden. De enige duurzame oplossing om deze problemen te voorkomen is simpel: minder dieren.”