Meer meldingen WhatsApp-fraude: ‘Hee mam, maak je geld over?’

Fraude WhatsApp-fraude neemt snel toe in populariteit onder cybercriminelen. Met name vijftigplussers zijn slachtoffer.

Het aantal meldingen van WhatsApp-fraude neemt snel toe.
Het aantal meldingen van WhatsApp-fraude neemt snel toe. Foto Anastasia_Prish

Het aantal meldingen van WhatsApp-fraude, waarbij oplichters zich via de chatdienst voordoen als een bekende, neemt snel toe. Dat blijkt uit cijfers die de Fraudehelpdesk op verzoek van NRC heeft gepubliceerd.

Tot half juni maakten dit jaar 5.840 Nederlanders melding van WhatsApp-fraude bij de helpdesk, meer dan twee keer zo veel als in heel 2019. Met name de afgelopen weken gaat het hard: op 1 mei stond het aantal meldingen nog op 3.500. Slachtoffers liepen door de oplichting dit jaar al voor ruim 2 miljoen euro aan schade op. Doorgaans gaat het om tussen de 2.000 en 3.000 euro per persoon.

Bij WhatsApp-fraude, ook wel ‘vriend-in-noodfraude’ genoemd, doet een crimineel zich voor als een bekende, inclusief de juiste naam en profielfoto. Hij of zij begint een gesprek, zegt dringend geld nodig te hebben en stuurt een betaalverzoek. Het nummer klopt doorgaans niet, maar slachtoffers zien dat niet altijd.

Met name ouderen zijn doelwit: volgens de Fraudehelpdesk is ruim de helft van de slachtoffers boven de 56 jaar oud. Een jaar geleden was dat nog één op de drie. Een woordvoerder van de Fraudehelpdesk zegt te vermoeden dat de toename te maken heeft met de coronacrisis, aangezien het contact tussen ouders en kinderen maanden veelal virtueel plaatsvond.

RTL Nieuws beschreef vorige week dat op internet lijsten met persoonsgegevens en telefoonnummers van callcenters worden verhandeld en gebruikt voor WhatsApp-fraude. De lijsten, voornamelijk met gegevens van vijftigplussers, worden aangevuld met informatie over de kinderen, die van sociale media wordt gehaald. Deze informatie wordt verhandeld voor een bedrag tussen de 25 cent en 2 euro per potentieel slachtoffer.

Volgens Kim Gunnink, adviseur cyberweerbaarheid bij de Volksbank, zijn andere vormen van digitale fraude, zoals ‘spoofing’ of ‘smishing’, eveneens toegenomen sinds de coronacrisis.

De essentie van spoofing is dat oplichters het telefoonnummer van een bank of overheidsinstantie nabootsen en daarmee een sms sturen of opbellen. Op die manier proberen zij mensen over te halen een betaling te doen. Bij smishing benaderen criminelen iemand via sms, doen zich voor als een betrouwbare instantie zoals de Belastingdienst of PostNL, en leiden hen vervolgens naar een valse website. Daar moeten ze betalingen doen of persoonsgegevens afgeven, zoals toegangscodes of een kopie van een bankpas of paspoort.

Al in december zag Gunnink een lichte stijging van fraude via WhatsApp. „Wij vermoeden dat criminelen zien dat mensen meer op hun qui-vive zijn bij phishingmails.” Bij persoonlijke appjes of sms’jes ligt dat anders, zegt ze. „Je mobiele nummer voelt toch dichterbij. Dan móét iemand je wel kennen, is vaak de gedachte.”

Meer over internetfraude: Schade van bankpasfraude vorig jaar bijna verdubbeld

De coronacrisis heeft dat effect versterkt, zegt Gunnink. Dat beamen de Betaalvereniging Nederland en ABN Amro. De bank ziet sinds Covid-19 tientallen fraudeslachtoffers per dag.

„Bij grote gebeurtenissen zien we wel vaker een toename van fraude”, laat ABN Amro weten. „Zo’n crisis kan een gemakkelijk haakje zijn voor een uitzonderlijke situatie. Dan lijkt het logisch dat er even snel geld overgemaakt moet worden.”