‘Een gebaar dat de harten van Congolezen verwarmt’

Reacties in Congo In Congo is positief gereageerd op de stap van koning Filip. Maar er is ook cynisme: de spijtbetuiging liet lang op zich wachten.

Beeld van Patrice Lumumba in de Congolese hoofdstad Kinshasa. Congo viert zijn 60-jarige onafhankelijkheid en Lumumba is daar als vrijheidsstrijder het symbool van gebleven. In het jaar van zijn aantreden als eerste premier werd hij gearresteerd en in januari 1961 vermoord.
Beeld van Patrice Lumumba in de Congolese hoofdstad Kinshasa. Congo viert zijn 60-jarige onafhankelijkheid en Lumumba is daar als vrijheidsstrijder het symbool van gebleven. In het jaar van zijn aantreden als eerste premier werd hij gearresteerd en in januari 1961 vermoord. Foto Arsene Mpiana / AFP

Geen grote bijeenkomsten dit jaar tijdens Congo’s dag van de Onafhankelijkheid. Door de coronacrisis waren de meeste publieke vieringen afgelast, het budget werd gebruikt voor de strijd tegen Covid-19. Het moest een dag van stille „overpeinzing” worden, aldus de regering Maar dankzij een onverwachte stap van de voormalige kolonisator verliep de dertigste juni in Congo dit jaar toch niet geheel geruisloos.

Lees ook Koning Filip breekt met het verleden van zijn familie

De Belgische koning Filip stuurde dinsdag een brief naar president Félix Tshisekedi waarin hij spijt betuigde voor de wandaden die in de vorige eeuw waren begaan onder Leopold II en later onder het bewind van de Belgische staat. Dichter bij officiële excuses voor het koloniaal verleden kwam tot nu toe geen Belgisch staatshoofd.

De Congolese minister van Buitenlandse Zaken, Marie Tumba, sprak dan ook van een „gebaar dat de harten van Congolezen verwarmt”. Via koning Filip legde België „de basis voor diepgaande verandering”.

‘Geschiedenis herschrijven’

Vanuit het kantoor van de president kwam dinsdag nog geen reactie, maar Tshisekedi had maandagavond al gesproken over de relaties met de voormalige overheerser, tijdens de traditionele nationale rede voorafgaand aan Onafhankelijkheidsdag. Hij riep op tot een gezamenlijk „herschrijven” van de geschiedenis, opdat die „goed wordt onderwezen” en prees Filip, die „probeert de banden tussen onze twee landen te versterken zonder ons gemeenschappelijke verleden te ontkennen”. Hij sprak over het opbouwen van „harmonieuze relaties”, die hij zelf eerder in België persoonlijk had ervaren.

Tshisekedi bracht eerder enkele jaren in ballingschap door in Brussel. In 2018 keerde hij terug naar Congo en stelde zich kandidaat voor het presidentschap. Zijn eerste staatsbezoek na zijn verkiezing was aan België. Daarmee was hij het eerste Congolese staatshoofd in twaalf jaar tijd dat België officieel bezocht. Inmiddels zit hij in Kinshasa zelf in zwaar weer, nadat prestigieuze bouwprojecten vastliepen in corruptie, met een slepende rechtszaak en veroordeling tegen zijn voormalig stafchef tot gevolg. In afgelopen dagen liep een geschil over juridische hervormingen zo hoog op, dat de minister van Justitie kort werd gearresteerd en de premier dreigde de coalitie op te breken. Tshisekedi maakte maandagavond van de gelegenheid gebruik om in te gaan op een aantal van die politieke problemen in zijn toespraak. Zo beloofde hij geen hervormingen door te voeren “die de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht ondermijnen”.

Veel Congolezen reageerden eerder op sociale media verheugd op de betogingen in België en de hernieuwde oproep van demonstranten en politici om in het reine te komen met het koloniale verleden. Ook het beschadigen van beelden van Leopold II werd bejubeld. In Congo zelf zijn standbeelden van Leopold allang verdwenen. In de jaren 60 en 70 beval dictator Mobutu Sese Seko een „authenticiteitscampagne” om alle imperialistische overblijfselen te verwijderen.

Maar veel Congolezen toonden zich ook cynisch: het zou tijd worden. Het verwijt dat België zijn koloniale wandaden weigerde te erkennen, bestaat al lang. Sommigen Congolezen zijn ook kritisch dat de koning pas onder druk van de internationale antiracismeprotesten van de laatste weken in actie komt. Ook hekelen ze dat Filip met geen woord rept dat België na de onafhankelijkheid van Congo nog jarenlang geld uit het land onttrok.

In België reageerde onder meer Pierre Kompany, die twee jaar geleden de eerste burgemeester met Congolese roots werd, op de spijtbrief. Hij woonde dinsdagmiddag met de Belgische premier Sophie Wilmès een kleine ceremonie bij in een basiliek in Koekelberg, Brussel. „Als iemand zich in die zestig jaar heeft uitgesproken, is hij het”, liet Kompany weten over Filip. Hij prees de emotionele band die de koning klaarblijkelijk heeft met Congo en het koloniaal verleden, en zei dat het debat daarover „niet moet afnemen”.