De 17-jarige Autumn (Sidney Flanigan) moet van Pennsylvania naar New York reizen om een abortus te kunnen krijgen in ‘Never Rarely Sometimes Always’.

Foto Focus Features

Interview

‘Dominante mannelijkheid moeten we niet meer willen’

Interview Eliza Hittman Het ingetogen drama ‘Never Rarely Sometimes Always’ zit vol momenten van grensoverschrijdend gedrag. Regisseur Eliza Hittman: „Dat moet je laten zien, omdat mensen anders kunnen ontkennen dat het bestaat.”

Ze heeft geen idee meer hoe vaak ze zelf de bus heeft genomen van Pennsylvania naar New York. Net als haar hoofdpersoon Autumn, een zeventienjarige jonge vrouw die van platteland naar stad reist om een abortus te ondergaan. Die busreis werd op een gegeven moment research en schrijfproces ineen, vertelde filmmaker Eliza Hittman vorige week aan de telefoon uit Brooklyn. „Alle personages uit de film heb ik in die bus zien stappen. Bij elk van hen vroeg ik me af wat hun levensverhaal was. Ik heb eindeloos mensen geobserveerd en verhalen verzonnen en als het paste zijn ze in de film terechtgekomen.”

Het verhaal voor Never Rarely Sometimes Always ontstond echter al eerder. De eerste versies van het plan dateren uit 2012, toen Hittman een krantenartikel las over een jonge Indiase vrouw die in Ierland ten gevolge van bloedvergiftiging was overleden omdat haar een medisch noodzakelijke abortus was ontzegd. Dat veroorzaakte zoveel ophef dat uiteindelijk de wet moest worden aangepast. „Het brak mijn hart. Ik dook in de zaak. Las het boek Ireland’s Hidden Diaspora over vrouwen die in één dag op en neer naar Londen moesten reizen om daar een legale abortus te kunnen krijgen. Ook in de Verenigde Staten is nog te weinig goed geregeld. Het verschilt van staat tot staat onder wat voor voorwaarden je in aanmerking kan komen voor een abortus. Deze film is het resultaat van mijn verdriet om vrouwen zoals Savita Halappanavar.”

Evident was het niet dat Hittman (1979) haar derde speelfilm kon realiseren. Ze had weliswaar al naam gemaakt met coming-of-agefilms It Felt Like Love (2013), Beach Rats (2017) en de regie van een aantal afleveringen van tv-serie 13 Reasons Why (2018), maar toen ze het plan voor Never Rarely Sometimes Always ontwikkelde „was Obama president van de Verenigde Staten en leken abortus en toegang tot de gezondheidszorg geen probleem meer”. Maar ze zette door, verplaatste het verhaal naar de Verenigde Staten, en was er min of meer gelijktijdig met de wereldpremière van de film in Sundance begin dit jaar getuige van dat Trump als enige president ooit een anti-abortusmanifestatie bijwoonde. „Mijn films zijn altijd bescheiden projecten die ik bij wijze van spreken in mijn achtertuin kan maken. En opeens sta ik met dit thema middenin de actualiteit.” Haar standvastigheid legde haar geen windeieren: Never Rarely Sometimes Always werd in Sundance om z’n ingetogen en bijna documentaire manier van filmen met een speciale prijs bekroond voor z’n ‘neorealisme’ en een maand later op het filmfestival van Berlijn met de Zilveren Beer.

Lees ook: ‘Overtijd’ is verplichte kost voor bijna iedereen

Onder de onopgesmukte stijl van de film gaat echter een indrukwekkende hoeveelheid details en emoties schuil. De twee jonge actrices die hoofdpersoon Autumn en haar nichtje Skylar spelen moeten niet alleen die emotioneel zware reis ondernemen, maar ze komen onderweg in de woorden van Hittman „ook nog eens allerlei vormen van systematisch seksisme en seksueel grensoverschrijdend gedrag” tegen. „Over de meeste zou je misschien je schouders ophalen en denken, so what, get over it. Maar het gaat erom dat die misogynie in elke vezel van de maatschappij zit.”

Het merendeel van die momenten ontleende ze aan haar eigen ervaringen en observaties. „Elke vrouw is wel eens een potloodventer in de metro tegengekomen. De grootste uitdaging is: hoe breng je dat in beeld? Moet je het discreet filmen om dat soort beelden niet te vermenigvuldigen, of moet je het juist in al z’n afschuwelijkheid laten zien, omdat als we al die kleine vernederingen níét laten zien, mensen kunnen ontkennen dat ze bestaan?”

Het onzichtbare zichtbaar maken. Dat gold niet alleen voor die eindeloze stroom van „micro- en macro-agressies die je als vrouw moet ondergaan”, maar ook voor jonge vrouwen als Autumn, die misschien niet weerbaar of ervaren genoeg zijn om zich overal maar stoer doorheen te slaan.

Lees hier de recensie van ‘Never Rarely Sometimes Always’

Alles wat er in haar omgaat leren we begrijpen door dicht bij haar gezicht te zijn, aldus Hittman. „Ik wilde na een paar jaar voor tv te hebben gewerkt terug naar de kern van filmmaken, en dat is toch de close-up. En ik wilde op geen enkele manier van die acrobatische machomannencinema maken. Misschien is Autumn wel helemaal niet zo introvert als we haar in deze film leren kennen. Wat ik laat zien is dat ze stil is omdat de maatschappij haar haar stem ontzegt. Vandaar dat ik haar ook laat zingen.

„‘Zou je niet liever een man willen zijn?’, vraagt haar nichtje haar op een gegeven moment. Maar natuurlijk is dat niet het antwoord. De vorm van mannelijkheid die we in de film zien is misschien wel dominant, maar dat moeten we niet meer willen. Vrouwen hebben recht op zelfbeschikkingsrecht en lichamelijke autonomie.”