De protestbeweging van Hongkong heeft nauwelijks nog opties

Activisme Ongeveer alles wat de protestbeweging in Hongkong doet is verboden onder de veiligheidswet die China dinsdag aannam. De eerste activist is al gevlucht.

Activisten in een winkelcentrum in Hongkong roepen op om woensdag, de datum van de machtsoverdracht in 1997, te protesteren tegen de nieuwe veiligheidswet.
Activisten in een winkelcentrum in Hongkong roepen op om woensdag, de datum van de machtsoverdracht in 1997, te protesteren tegen de nieuwe veiligheidswet. Vincent Yu/AP

Joshua Wong, een van Hongkongs meest bekende pro-democratische activisten, maakte dinsdag bekend dat hij zijn lidmaatschap opzegt van Demosisto. Dat is de democratische partij die hij in 2016 oprichtte. Hij meldde dat kort na het bericht dat China de nieuwe veiligheidswet voor Hongkong had goedgekeurd.

Even later zegden ook drie andere activisten hun lidmaatschap op. En meteen daarop kwam het bericht dat de partij zichzelf helemaal opheft. „Iedereen moet doorgaan met vechten op een flexibelere manier”, verklaarde Demosisto nog wel. Voorkomen dat je een al te makkelijk doelwit wordt, past in de strategie van het „zijn als water”, de leuze die de Hongkongse protestbeweging kenmerkt.

Een doelwit zou Demosisto zeker geworden zijn nu president Xi Jinping deze dinsdag zijn handtekening heeft gezet voor een nieuwe veiligheidswet voor Hongkong.

Wong riep meermalen en nadrukkelijk de hulp in van de Verenigde Staten en andere landen bij zijn verzet tegen China. Daarvoor kan hij onder de nieuwe wet veroordeeld worden: het is heulen met buitenlandse mogendheden en dat is vanaf nu verboden. Demosisto ijverde eerder ook voor een referendum waarin de bevolking van Hongkong zich zou mogen uitspreken over de toekomst van Hongkong: zelfstandig land of niet? Volgens de nieuwe wet is dat al snel een separatistische actie.

Omvormen tot patriottische jeugd

Wayne Chan, een activist die strijdt voor onafhankelijkheid van Hongkong, nam nog drastischer maatregelen dan Joshua Wong. Hij vluchtte dit weekeinde de stad uit en reisde mogelijk via Nederland naar het Verenigd Koninkrijk.

Onduidelijk is wat de protestgeneratie verder kan doen. Gaat de hele groep van voornamelijk jonge mensen Hongkong ontvluchten? Of blijven ze in Hongkong om zich te verzetten, desnoods met geweld? Nemen ze daarbij het risico voor lief dat ze voor jaren achter de tralies gaan? En draait een deel van hen hoe dan ook alsnog de gevangenis in omdat ze in het verleden hebben deelgenomen aan illegale protesten? Of omdat ze geweld hebben gebruikt?

Het zal moeilijk zijn om de vele jongeren die aan protesten hebben deelgenomen om te vormen tot het soort patriottische jeugd dat China graag ziet. Maar China gaat zijn best doen.

De bevolking van Hongkong kijkt daar niet naar uit. Het aantal inwoners bleek eind 2019 voor het eerst in bijna twintig jaar te zijn afgenomen. Veel mensen – niet alleen jongeren en buitenlanders – zoeken manieren om de stad te verlaten. Zoekopdrachten op internet die te maken hebben met emigratie namen met een factor tien toe nadat bekend werd dat China de nationale veiligheidswet voor Hongkong zou gaan schrijven.

Britse paspoorten

Maar niet iedereen heeft de middelen en de educatieve achtergrond om makkelijk te vertrekken. Britse paspoorten zijn juist voor de jongste jongeren niet makkelijk te krijgen. Mensen die daar aanspraak op willen maken moeten in elk geval voor de Britse machtsoverdracht van Hongkong aan China geboren zijn. Die was in 1997.

Het is moeilijk te zien hoe er in de toekomst nog verzet kan plaatsvinden. Scholen, bedrijven en universiteiten zullen meer en meer gedwongen worden om loyaliteit te eisen van hun scholieren, studenten, docenten en werknemers. Bovendien: als je veel zwaarder dan voorheen wordt gestraft voor het deelnemen aan protesten, denk je daar voortaan twee keer over na.

Iets onschuldigs als het zingen van Glory to Hong Kong, het alternatieve ‘volkslied’ van de stad dat tijdens de protesten veel te horen was, kan met de nieuwe wet gezien worden als aanzetten tot afscheiding of als ondergraving van de staatsmacht. Voor de mensen die Hongkong niet kunnen verlaten, wordt het waarschijnlijk slikken of stikken.

China neemt omstreden veiligheidswet Hongkong aan