China neemt omstreden veiligheidswet Hongkong aan

Veiligheidswet Volgens media in Hongkong is de wet, die opstandigheid in de ex-kolonie strafbaar stelt en autonomie inperkt, unaniem aangenomen. „Het wordt hier net als in China.”

Prodemocratische betogers reageren op waterkanonnen van de politie tijdens protesten in Hongkong op 15 september 2019.
Prodemocratische betogers reageren op waterkanonnen van de politie tijdens protesten in Hongkong op 15 september 2019. Foto Isaac Lawrence / AFP

Beijing heeft dinsdag een omstreden wet aangenomen over Hongkong die China een krachtig wapen in handen geeft om de laatste opstandigheid in de voormalige Britse kroonkolonie de kop in te drukken.

De wet komt daags voor een gevoelig moment: op 1 juli is het 23 jaar geleden dat Hongkong overging van Britse in Chinese handen. Vorig jaar werden op 1 juli grote anti-Chinese demonstraties gehouden. Volgens Patrick Poon - voormalig onderzoeker voor Amnesty International in Hongkong en nu zelfstandig consultant op het gebied van mensenrechten - is het aannemen van deze wet zo kort voor 1 juli een signaal van Beijing dat het niet meer bang is voor Hongkongs verzet.

De wet is aangenomen door het Permanent Comité van het Nationale Volkscongres, de top van het Chinese parlement. Met de wet worden separatisme, het omverwerpen van de staat, terrorisme en het heulen met buitenlandse machten om de nationale veiligheid in gevaar te brengen, strafbaar. Op overtreding staat maximaal een levenslange celstraf.

De Hongkongse rechters die overtredingen van de wet gaan beoordelen, worden rechtstreeks aangesteld door de Hongkongse overheid, ze hoeven daarvoor niet meer te worden voorgedragen door hun collega’s. Het Nationale Volkscongres in Beijing wordt verantwoordelijk voor de uiteindelijke interpretatie van de wet.

Veiligheidsbureau

Het gevaarlijkste element van de nieuwe veiligheidswet vindt Poon de instelling van een Bureau voor het Behoud van de Nationale Veiligheid in Hongkong, een organisatie van de Chinese staat in Hongkong. De Hongkongse tegenhanger daarvan wordt de Commissie voor Nationale Veiligheid. Die komt onder leiding te staan van de Chief Executive, de hoogste leider van Hongkong. De Commissie staat onder gezag van Beijing, de adviseur en de secretaris-generaal moeten door Beijing worden goedgekeurd.

Het Bureau en de Commissie zullen waarschijnlijk zeer nauw gaan samenwerken. Ze gaan de veiligheidssituatie in Hongkong, waaronder zeer waarschijnlijk de activiteiten van alle prodemocratische krachten, de situatie op universiteiten en scholen en in de media, voortdurend monitoren en overtredingen van de wet waar nodig voor de rechter brengen.

Die rechter kan in Hongkong zitten, maar misschien in sommige gevallen ook in Beijing. Dat vindt Poon funest. „Dan kan het zomaar gebeuren dat Hongkongers naar China worden gebracht.” Daarmee heeft Hongkong de omstreden uitleveringswet niet meer nodig. Die wet was vorig jaar aanleiding voor de massale anti-Chinaprotesten. „Mensen kunnen in China zes maanden worden vastgehouden zonder vorm van proces. Dan gaan we ook martelingen zien”, aldus Poon.

Net als in China

Poon, die zes jaar voor Amnesty International in Hongkong werkte, klinkt moe als hij over de wet spreekt. „Uiteindelijk wordt het hier in Hongkong net als in China”, zegt hij over de telefoon. Hij vergelijkt de situatie van Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo, die stierf in Chinese gevangenschap nadat hij was beschuldigd van pogingen om de staat omver te werpen, met die van de jonge Hongkongse activist Joshua Wong. „Iemand als Wong zal dan precies hetzelfde lot wachten als Liu Xiaobo in China.” Wong maakte na de aanname van de wet bekend dat hij zijn partij Demosisto verlaat.

Poon ziet dat veel mensen om hem heen plannen maken om Hongkong te verlaten. Zelf blijft hij liever in Hongkong, maar hij weet niet of dat op den duur kan. „Met mijn verdediging van de mensenrechten en van universele waarden sta ik hoog op het lijstje van mensen die te maken kunnen krijgen met de wet”, aldus Poon.

Als hij gaat, zal China daar niet rouwig om zijn, denkt Poon. „Ze willen de Hongkongse bevolking op dezelfde manier verdunnen als ze eerder met de bevolking in Tibet en Xinjiang hebben gedaan. Zo wordt Hongkong steeds meer gezagsgetrouw gemaakt.” Ook het onderwijs zal steeds meer gericht zijn op het kweken van patriottisme.

Ongekende haast

De wet is met ongekende haast opgesteld en aangenomen: pas twee weken terug maakte China bekend dat het Volkscongres de wet ging opstellen, en niet Hongkong zelf. Zelfs Carrie Lam, de hoogste leider van Hongkong, heeft de wet niet van tevoren mogen inzien. De wet gaat waarschijnlijk woensdag in.

De haast is niet alleen ingegeven door de wens om te voorkomen dat er deze zomer nieuwe protesten in Hongkong plaatsvinden. Voor het najaar staan er namelijk verkiezingen op het programma, en Beijing wil koste wat kost voorkomen dat prodemocratische partijen dan weer net zo overweldigend winnen als bij de districtsverkiezingen eind vorig jaar.

Daarbij helpt de bepaling in de nieuwe wet dat iedereen die Hongkong wil dienen als ambtenaar of als volksvertegenwoordiger, trouw moet zweren aan Hongkong als onderdeel van de Volksrepubliek China. Ook kan Joshua Wong met de nieuwe wet in de hand worden beschuldigd van het heulen van buitenlandse mogendheden om de staat omver te werpen. Dan kan hij niet deelnemen aan de verkiezingen.