Analyse

Beijing kan laatste verzet nu de kop indrukken

Veiligheidswet De nieuwe veiligheidswet voor Hongkong is van kracht: een Chinese geheime dienst op Hongkongse bodem en maximale straffen op misdaden als separatisme.

Politieagenten lopen op de demonstrerende activisten in het winkelcentrum af.
Politieagenten lopen op de demonstrerende activisten in het winkelcentrum af. Foto Anthony Wallace / AFP

Carrie Lam, de hoogste leider van Hongkong, heeft dinsdagavond een nieuwe veiligheidswet voor Hongkong afgekondigd die per direct van kracht wordt. De tekst van de wet, die in Beijing is opgesteld en eerder op de avond door de Chinese president Xi Jinping werd ondertekend, is nog strenger dan van tevoren al was verwacht.

De wet stelt separatisme strafbaar, net als het omverwerpen van de staat, terrorisme en het heulen met buitenlandse machten om de nationale veiligheid in gevaar te brengen. De maximale straf voor alle vier de misdaden is levenslang.

Patrick Poon klinkt vermoeid en berustend als hij vertelt over de gevolgen van de wet voor Hongkong. China’s leger hield op de dag dat de wet werd afgekondigd een intimiderende oefening: het toonde hoe goed het was in het oppakken van mensen die ergens per boot vandaan vluchten. Hongkong is omgeven door water.

Aan vluchten denkt Poon nog niet. „Dit is mijn stad. Maar ik weet niet hoelang dat nog zo is”, zegt hij over de telefoon. „Ze zijn mensen als wij liever kwijt dan rijk.” Hij werkte zes jaar bij mensenrechtenorganisatie Amnesty International in Hongkong en is nu zelfstandig adviseur voor ngo’s. Ook werkt hij aan een proefschrift over vrijheid van meningsuiting in Chinese gemeenschappen, waarin hij stelt dat die vrijheid ook in de Chinese traditie verweven zit. „De Communistische Partij zegt dat vrijheid van meningsuiting een on-Chinees, westers concept is. Maar dat is niet zo. Het zit ook bij ons ingebakken.”

Teksten vaag en ruim

Waar de straffen zwaar en streng zijn, lijken veel wetsteksten juist bewust vaag en ruim gehouden. Zo kan het vernielen van publieke of private eigendommen aangemerkt worden als terrorisme. Daarop kan tien jaar celstraf volgen, of zelfs levenslang. De wet is zo te gebruiken om er alles onder te laten vallen wat Beijing niet zint.

Carrie Lam wijst erop dat de wetten maar in een zeer klein aantal gevallen van toepassing zullen zijn. Maar het zijn precies die gevallen waarin fundamentele vrijheden op het spel staan. Het voornemen om in Beijing de veiligheidswet te schrijven, kwam nog maar ruim een maand geleden naar buiten. Tot ontsteltenis van Hongkong en de internationale gemeenschap besloot het Nationale Volkscongres, het Chinese parlement, om de zaak niet langer aan Hongkong zelf over te laten. Daar strandde een eerdere poging om zo’n wet in te voeren in 2003, toen er massaal tegen werd gedemonstreerd. Recente pogingen stuitten op verzet en onenigheid in het Hongkongse parlement.

Lees ook: De Hongkongse protestbeweging heeft nauwelijks nog opties

Het Volkscongres in Beijing is geen ware volksvertegenwoordiging, maar legaliseert vooral beslissingen die eerder achter gesloten deuren door de Communistische Partij van China zijn genomen. In het Permanent Comité van het Nationale Volkscongres zit welgeteld één Hongkongs lid.

De veiligheidswet kwam zelfs voor Chinese begrippen in grote geheimzinnigheid tot stand. Het parlement van Hongkong kreeg de wetsteksten vooraf niet te zien en kon geen commentaar geven, terwijl dat voor Chinese wetten wel gebruikelijk is. Zelfs Lam, die zeer loyaal is aan Beijing, had de wetstekst vooraf niet ingezien.

De haast is niet alleen ingegeven door de wens te voorkomen dat er deze zomer nieuwe protesten in Hongkong uitbreken. Beijing wil koste wat kost voorkomen dat pro-democratische partijen opnieuw overweldigend winnen bij de verkiezingen in het najaar. Bij de districtsverkiezingen van eind vorig jaar werd het hele pro-Beijingse kamp zo goed als weggevaagd.

China gaat de Hongkongse bevolking nu op dezelfde manier verdunnen als eerder in Tibet, Xinjiang

Patrick Poon ngo-adviseur

In de nieuwe wet staat dat iedereen die Hongkong wil dienen als ambtenaar of als volksvertegenwoordiger, trouw moet zweren aan Hongkong als onderdeel van de Volksrepubliek China. Ook kan de wet gebruikt worden om kandidaten af te wijzen als ze beschuldigd worden van activiteiten die onder de nieuwe wet strafbaar zijn.

De wet komt op een gevoelig moment: woensdag is het 23 jaar geleden dat Hongkong overging van Britse in Chinese handen. Vorig jaar waren er die dag grote anti-Chinese demonstraties. Volgens Poon geeft China met de aanname van de wet één dag hiervoor aan dat ze niet bang meer is voor verzet. Het gevaarlijkste element van de wet vindt Poon de oprichting van een Nationaal Veiligheidsagentschap: een Chinese geheime dienst op Hongkongse bodem. De dienst hoeft aan geen enkele instantie in Hongkong verantwoording af te leggen, maar kan wel in bepaalde, niet duidelijk afgebakende gevallen een zaak overnemen van de Hongkongse instanties. Dan bepaalt het agentschap ook wie de aanklager in de zaak wordt en voor welke rechtsinstantie de verdachte moet verschijnen. „Dan kan het zomaar gebeuren dat Hongkongers naar China worden gebracht en volgens het Chinese recht worden berecht”, aldus Poon. „Mensen kunnen daar zes maanden worden vastgehouden zonder vorm van proces. Dan gaan we ook martelingen zien”, zegt hij.

Voortdurend monitoren

De Hongkongse tegenhanger van het Chinese agentschap wordt de Commissie voor Nationale Veiligheid. Die komt onder leiding van de Lam, maar staat uiteindelijk onder gezag van Beijing. Het agentschap en de commissie gaan de veiligheidssituatie in Hongkong, waaronder activiteiten van alle pro-democratische krachten en de situatie op universiteiten, scholen en in de media, voortdurend monitoren.

Poon vergelijkt de situatie van Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo, die in 2017 stierf in Chinese gevangenschap nadat hij was beschuldigd van pogingen om de staat omver te werpen, met die van de jonge Hongkongse activist Joshua Wong. Liu Xiaobo gebruikte nooit geweld. Wel schreef hij een manifest waarin hij pleitte voor democratische hervormingen in China. „Iemand als Wong kan precies hetzelfde lot wachten in China.”

Als Poon toch gaat, zal China daar niet rouwig om zijn, denkt hij. „Ze willen de Hongkongse bevolking op dezelfde manier verdunnen als eerder de bevolking in Tibet en Xinjiang. Ze zullen mensen van het Vasteland sturen die ze speciaal hebben geselecteerd.” Zo wordt Hongkong uiteindelijk wel gezagsgetrouw.