Wat kan ik doen tegen een coronaboete?

Deze rubriek behandelt coronagerelateerde rechtsvragen over werk, financiën en vrije tijd.

Consument & corona

De kwestie

Een Schiedams stel en hun (schoon)ouders kregen een ‘coronaboete’ omdat ze voor de deur wafels aten: verboden samenscholing, ze bevonden zich met meer dan twee personen op straat. In Leiden werden vijf studenten beboet omdat zij op hun gezamenlijke balkon geen anderhalve meter afstand hielden.

Zo zijn er nog duizenden voorbeelden. Politieagenten en boa’s hebben al ruim 18.000 ‘coronaboetes’ opgelegd voor het overtreden van de noodverordeningen die zijn afgekondigd om het coronavirus in te dammen. De boetes bedragen 390 euro voor volwassenen en 95 euro voor minderjarigen en leveren een strafblad op. Wat kun je doen als je beboet wordt?

Zo zit het

Coronaboetes steken juridisch apart in elkaar. De strafbaarstelling voor diefstal of door rood licht rijden is duidelijk in wetsartikelen omschreven en democratisch – via de volksvertegenwoordiging – tot stand gekomen. Coronaboetes niet: die leunen op noodverordeningen die door de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s in Nederland zijn uitgevaardigd. Dat het niet houden van anderhalve meter afstand strafbaar is, staat dus niet in een wet. Het volgt indirect uit het Wetboek van Strafrecht: hierin is bepaald dat het negeren van voorschriften uit noodverordeningen strafbaar is.

Nadat politieagenten of boa’s proces-verbaal van een corona-overtreding opmaken, gaat de zaak naar het OM. Dat stuurt de overtreders een strafbeschikking en acceptgiro. Sinds 2006 kan het OM, zonder tussenkomst van de rechter, zelf de schuld van een verdachte vaststellen en een straf opleggen bij ‘lichte’ misdrijven (waar maximaal zes jaar celstraf op staat).

Lees ook dit onderzoeksverhaal over hoe het OM fouten bij strafbeschikkingen wegpoetst

Verdachten hoeven hun strafbeschikking niet te accepteren. Zij kunnen ‘in verzet komen’ door een brief aan het OM te sturen waarin staat waarom ze het niet met de boete eens zijn. Daarop wordt hun zaak alsnog door de rechter behandeld. De tijd die daarvoor staat, is echter opvallend krap: binnen veertien dagen na ontvangst van de strafbeschikking. Is geen verzet ingesteld, dan wordt de boete onherroepelijk en krijgt de overtreder een (aantekening op zijn) strafblad. En dat kan weer consequenties hebben als iemand bijvoorbeeld voor zijn werk een verklaring omtrent het gedrag nodig heeft.

„Ik adviseer iedereen om bij een coronastrafbeschikking in verzet te komen”, zegt Marco Vermeirssen. De advocaat staat verschillende Zeeuwen bij die zijn beboet omdat ze met meer dan drie personen bij iemand thuis zaten. „Volgens de noodverordening mocht dat niet, maar ik was al vanaf aanvang overtuigd dat zo’n verbod in strijd is met de bescherming van de privésfeer uit de grondwet.” In een lijvig ongevraagd advies kwam de Raad van State eind mei tot een soortgelijke conclusie. „Noodverordeningen kunnen geen basis bieden voor een verbod op samenkomsten in de strikte privésfeer.”

Lees ook dit verhaal over twee Schiedammers die aangemoedigd door een hoogleraar in verzet gaan tegen hun coronaboete

Vermeirssen ziet meer juridisch zwakke plekken, bijvoorbeeld in de duur van de noodverordening. Het kabinet werkt aan een coronawet om bijvoorbeeld de anderhalve meter afstand wettelijk te verankeren, maar inmiddels is de noodverordening al meer dan honderd dagen van kracht, zonder enige democratische controle en toetsing.

„Het enige wat je dus kunt doen om de legitimiteit van je boete onafhankelijk te laten toetsen is die voor te leggen aan de rechter”, zegt Vermeirssen. De kans dat een beboet persoon er beter vanaf komt acht hij aanzienlijk, want bij de kantonrechter – waar de zaak vanwege het lage boetebedrag terechtkomt – zijn verschillende uitkomsten mogelijk. Naast vrijspraak of het niet-ontvankelijk verklaren van het OM – omdat er fouten zijn gemaakt bij het boeteproces – kan een rechter bijvoorbeeld ook besluiten om de boete te verlagen, een straf voorwaardelijk op te leggen of geen straf op te leggen.

Het antwoord

Wie een coronaboete heeft gekregen kan binnen veertien dagen schriftelijk ‘in verzet’ komen tegen de boete. De rechter zal zich dan over de zaak buigen. Het kan dan zomaar dat er geen straf wordt opgelegd. De Raad van State stelde reeds dat boetes die zijn opgelegd vanwege samenkomsten thuis in strijd zijn met de grondwet.