Opinie

Salafisme als modegril

Lotfi El Hamidi

Er zijn weinig fotografen die de opkomst van het islamitisch fundamentalisme zo indringend hebben vastgelegd als Abbas Attar (1944-2018). Zo wist de in Iran geboren Abbas, zoals de gelauwerde fotograaf zijn werk signeerde, de dramatische Iraanse revolutie in beeld te brengen. In de jaren tachtig en negentig bleef hij de islamitische revival-beweging volgen, niet alleen in Afrika en Azië maar ook in West-Europa, waar in verarmde en troosteloze migrantenbuurten de gewaden somberder en baarden langer werden.

Desondanks bleef Abbas hoopvol. Niet zo lang geleden dacht hij dat het militante radicalisme een laatste stuiptrekking was. IS moest toen nog komen.

Was de ervaringsdeskundige Abbas naïef? Wie met de blik van een fotograaf naar bijvoorbeeld de Zwart Janstraat in de Rotterdamse wijk Oude Noorden kijkt, kan zowel hoopvol als pessimistisch worden. In deze drukke winkelstraat waar ik graag kom (uitgebreid Marokkaans ontbijten voor nog geen acht euro) stuit je op vele winkels die modest fashion verkopen – kleurrijke jurken met bijbehorende hoofddoek, geheel volgens de laatste Instagrammode. Voor wie vroom en toch modieus door het leven wil.

Andere winkels bieden naast traditionele kledij en woonaccessoires ook religieuze lectuur aan. Vaak gaat het om obscure en erbarmelijk slecht vertaalde boeken die inhoudelijk het salafistische gedachtegoed onderschrijven. Te koop voor een schappelijke prijs, met de groeten van Saoedische geestelijken.

De overheid zoekt al jaren naar de meest effectieve aanpak om de salafistische invloed in te dammen. Veiligheidsdiensten waarschuwen voor wat Marcouch ooit alarmistisch „het voorportaal van het gewelddadige jihadisme” noemde, en zien repressie als enige manier om de orthodoxe stroming doeltreffend tegen te gaan.

Maar instanties die onder het ministerie van Sociale Zaken vallen hebben een tegenovergestelde strategie. Die zetten in op dialoog, oftewel de verguisde Job Cohen-methode – vreedzame coëxistentie nastreven door samen thee te drinken.

Wat is wijsheid? Een zerotoleranceaanpak geeft een duidelijk signaal af, maar vergroot ook de kans op nevenschade door onterechte verdachtmakingen. Praten gaat uit van wederzijds begrip, maar wat nou als achter gesloten deuren de onverdraagzame boodschap gepredikt blijft worden?

Zonder het extremistische gevaar te bagatelliseren of te onderschatten mag de overheid in ieder geval wat meer zelfvertrouwen uitstralen. Abbas Attar beschouwde de aanslagen van 9/11 als een wanhoopsdaad omdat het fundamentalisme als utopie gefaald had. Een wijkagent vertelde me laatst dat hij de indruk kreeg dat het salafisme bij jongeren uit de mode raakte.

Je hoeft alleen het straatbeeld te volgen.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.