Planbureaus: spitsheffing nodig als ‘prijsprikkel’ tegen files

CPB en PBL Een algemene kilometerheffing zou te grote gevolgen hebben voor de arbeidsmarkt. Een spitsheffing werkt echter wel, stellen onderzoekers van het CPB en PBL.
Auto's de A20 in de file tijdens een drukke ochtendspits.
Auto's de A20 in de file tijdens een drukke ochtendspits. Foto Bas Czerwinski/ANP

Nederland moet gaan werken met een spitsheffing als ‘prijsprikkel’ om files tegen te gaan. Een algemene kilometerheffing zou duurder zijn en „grotere nadelen hebben voor de arbeidsmarkt”. Dat concluderen het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een dinsdag verschenen onderzoek over mobiliteitsbeleid in Nederland.

„Beprijzing kan een efficiëntere manier zijn om schaarse capaciteit te verdelen dan wachttijd (in de file staan)”, schrijven de onderzoekers. De spitsheffing zou daarom een goede optie zijn. De maatregel zorgt ervoor dat reiskosten toenemen, wat belemmerend kan werken voor de arbeidsmarkt. Dit effect zou echter veel sterker zijn als een algemene kilometerheffing wordt opgetuigd. Bovendien zou die laatste optie niet het gewenste effect hebben.

„Een vlakke heffing geldt altijd en overal, waardoor in veel situaties autorijden wel duurder is geworden, maar nauwelijks sneller”, concluderen het CPB en het PBL. Daarmee is het niet een maatregel tegen file in het algemeen, maar „een instrument om het autogebruik in algemene zin te ontmoedigen”. Het kabinet overweegt al langer om rekeningrijden in te voeren, vooral om klimaatdoelen te halen. Spitsheffing is vooralsnog politiek een weinig populaire variant. Experts adviseren echter al langer dat dit een efficiënte manier is om zowel files tegen te gaan als de CO₂-uitstoot terug te brengen.

Lees ook: Kabinet overweegt invoering rekeningrijden om CO2-doelen te halen

‘Pas studentenkaart voor OV aan’

He CPB en het PBL adviseren verder dat de drukte in het openbaar vervoer tijdens de spits verminderd kan worden door de OV-studentenkaart aan te passen. Studenten zijn namelijk verantwoordelijk voor een vijfde van alle gemaakte kilometers in het openbaar vervoer. „Doordat studenten met een reisproduct vrij kunnen reizen, worden zij op dit moment niet (financieel) geprikkeld om buiten de spits met het openbaar vervoer te reizen als dat mogelijk zou zijn”, concluderen de twee planbureaus.

Net als de spitsheffing kan een prijsprikkel ervoor zorgen dat het gebruik van de Nederlandse spoorwegen beter wordt verdeeld. De onderzoekers stellen onder meer voor om studenten in spitsuren slechts 50 procent korting te geven. Ook kan gewerkt worden met een vast reisbudget om studenten te stimuleren minder de trein te nemen tijdens de spits.

Het CPB en het PBL adviseren ook om ervoor te zorgen dat wegen in steden efficiënter moeten worden gebruikt om zo de „stedelijke beschikbaarheid” te verbeteren. Dit zou onder meer kunnen gebeuren door meer fietspaden aan te leggen.

De organisaties keken ook naar de „stedelijke beschikbaarheid” die verbeterd zou kunnen worden met „betere verbindingen, met kortere reisafstanden door ruimtelijk bundelingsbeleid, en een betere benutting van bestaande infrastructuur”. Hiervoor zouden onder andere meer fietspaden aangelegd kunnen worden. Wel stellen de onderzoekers daarbij voor om een fietshelm te verplichten voor kinderen tot 12 jaar en mensen op een elektrische fiets. Dat zou jaarlijks 7 procent van alle verkeersdoden schelen.