Reportage

Dwalen over kruimels hei

Van toen naar nu Een wandeling in etappes door Nederland en door de tijd. Aflevering zes: een rondje Brunssummerheide, ooit een stukje kustlijn van een subtropische zee.

Zandafgraving Sibelco.
Zandafgraving Sibelco. Foto Chris Keulen

Aan de noordzijde: de oude staatsmijnen Hendrik en Emma, waar steenkool van een kilometer diepte naar boven werd gebracht. Op (en in) die oude mijnen is nu een NAVO-hoofdkwartier gevestigd. In het zuiden, naast de oude mijn Oranje Nassau-IV, baggert een Belgische multinational zilverzand omhoog uit oude aardlagen dat aardewerk en glas moet worden.

Ertussen ligt de Brunssummerheide, dat weliswaar het „grootste aaneengesloten heidegebied van Zuid-Limburg” is, een „uitgestrekt natuurgebied met veel hoogteverschillen, waar bos, vennen en heide zich afwisselen”, maar dat toch niet erg immens voelt. Vanaf het bezoekerscentrum met ‘ravotplek’ en ‘speelnatuur’ volg ik met een wandelkaartje van Natuurmonumenten in de hand de blauwe paaltjes. Onder een lage lucht, langs een zandverstuiving naar het noorden, de militaire communicatietoren die boven de bomen uitsteekt als houvast. Hier kun je onmogelijk verdwalen; de wandelaar loopt op rails.

Ik denk aan wat W.F. Hermans schreef over al dat futiele boren en graven, „hoe de mens met waanzinnige krachtsinspanning kruimeltjes afknaagt van de enorme meteoor waar hij reddeloos aan gebonden is, waarop hij door het heelal giert als een drenkeling op een vlot […].”

En opeens ben ik toch verdwaald. Want wat doet die parkeerplaats hier? Op mijn kaartje staat de dichtstbijzijnde ‘P’ helemaal aan de overkant van de Brunssummerheide en ik heb nog geen halfuur gelopen. Eerst kwam ik nog volk tegen, kwieke bejaarden met prikstokken, een jongen en een meisje die gesmoord ruziën. Gelukkig hoef je, net als op het strand na de duinovergang, maar even te lopen en je bent op jezelf.

En dan is hier dus al die parkeerplaats, waar mountainbikers hun helm opzetten en twee Duitse families een tros te kleine hondjes uit hun suv laten springen. Google Maps ziet het ook: ik ben echt aan de overkant. Ik kijk nog eens op het kaartje en zie dat er geen schaal op staat. De Brunssumerheide is nog kleiner dan ik dacht.

Foto Chris Keulen

Natuurgebied Brunssummerheide.

Foto Chris Keulen

Roode Beek.

Foto Chris Keulen

Ik wandel verder langs de Roode Beek, ook een te groot woord voor de koffiekleurige greppel die verderop ontspringt in een stukje hoogveen tussen bordjes „Moeras, gevaar voor wegzakken”. Dan vult de lucht zich met straalmotoren. De wolken hangen te laag om het vliegtuig te zien. Ik klik op een app, zeg maar de Petersons-vogelgids voor vliegtuigspotters, en zie een AWACS, vliegend radarstation van de NAVO, net over de Duitse grens in westelijke richting bewegen. Speed: 175 knots, Altitude 2.800 feet, climbing.

Daar ligt de basis Geilenkirchen – ooit was er gedoe over het kappen van bomen aan de Nederlandse kant van de grens die de NAVO-vluchten zouden hinderen. De Brunssummers moeten dit geluid een paar keer per dag tolereren. The sound of freedom, heet het dan, maar zo voelt de heide nog weer iets kleiner.

Ik loop langs een zandvlakte, waar een yogaklasje bezig is, door een eikenbosje. Roodwitte linten waarschuwen voor de processierups (alleen een mierenprocessie kruist het pad). Dan sta ik bij de zandgroeve, vijftien miljoen jaar geleden een stukje kustlijn van een subtropische zee. De jongere bruinkool, die hier ook een tijdje werd gewonnen, is fossiel veen uit hetzelfde Mioceen. Opnieuw borden: verboden toegang en al helemáál verboden om te zwemmen. Denk vooral niet dat de handhavers van het ‘Basisteam Heerlen’ het niet menen, want „er zal daadwerkelijk verbaliserend worden opgetreden”.

Ik volg nu groene paaltjes over de Heksenberg, die eigenlijk Hessenberg heet, zeggen ze hier, naar de Germaanse Hessen die hier door de Romeinen in de pan zijn gehakt. Hun bloed gaf de Roode Beek zijn naam en onder die berg ligt de aanvoerder der Hessen begraven, trouwens. Elke soldaat heeft een helm gevuld met zilverzand en op zijn graf uitgestort.