Het verdriet van de Noord-Italiaanse krant L’Eco di Bergamo

Coronacrisis De Noord-Italiaanse krant L’Eco di Bergamo merkte aan het aantal overlijdensberichten dat het werkelijke aantal Covid-19-doden veel hoger ligt. De redactie besloot de overleden lezers groots te herdenken.

De campagne ‘Wij houden van Bergamo’ van de krant L’Eco di Bergamo aan een balkon in het hoger gelegen oude centrum van de stad.
De campagne ‘Wij houden van Bergamo’ van de krant L’Eco di Bergamo aan een balkon in het hoger gelegen oude centrum van de stad. Foto Miguel Medina/AFP

„De inspiratie voor ons idee”, vertelt Daniela Taiocchi, „komt van een Japanner, Itaru Sasaki.” Nadat diens neef in 2010 was overleden, plaatste hij een witte telefooncel in zijn tuin met daarin een zwarte, bakelieten telefoon met draaischijf. De koperdraadjes gingen nergens heen, maar Sasaki draaide af en toe het nummer van zijn neef. Om tegen hem te kunnen praten.

Toen een jaar later een tsunami en een aardbeving duizenden slachtoffers veroorzaakten in zijn woonplaats, de kuststad Otsuchi, stelde Sasaki zijn telefoon beschikbaar aan mensen die ook met overleden dierbaren wilden bellen, als onderdeel van de rouwverwerking. „Zoiets wilden wij ook”, zegt Taiocchi, medewerker van de krant l’Eco di Bergamo. „Het past in onze traditie en in de band die wij als lokale krant willen hebben met onze lezers en met de gemeenschap.”

Het werd een groot led-scherm vlak naast het ruim honderd jaar oude palazzo waar de krant zit. Parallel daaraan een website. De titel: „Memoriale – Ieder leven is een verhaal.” Om de paar minuten verscheen een foto van een van de duizenden mensen uit de buurt die door het Covid-19-virus zijn overleden. Met naam, dag van overlijden, foto’s. Familieleden konden er zelf wat bij schrijven.

Ilja Leonard Pfeijffer: Dagboek Coronavirus

Meer overlijdensadvertenties

„We hebben het niet gemodereerd, maar dat bleek niet nodig’’, vertelt Taiocchi. „Mensen zijn goed. Voor veel achterblijvers was het een manier om de dialoog te hervatten die is onderbroken door de dood en het vaak abrupte afscheid. Mensen konden hier kwijt wat ze nog wilden zeggen.”

Zoals Luca Mazzolini. Hij bedankt zijn vader Mario, in maart overleden. „Je hebt me geleerd tot tien te tellen voordat ik iets doe of zeg, je hebt me geleerd verder te kijken dan de uiterlijke schijn en de futiele zaken.”

„We hebben als krant in onze overlijdensberichten altijd verhalen verteld als iemand dood gaat”, zegt Taiocchi. „Ook de groenteboer kreeg een bericht, niet alleen de grote namen. We vertellen wat voor mensen het waren, waar ze graag kwamen, wat hun kinderen doen.” Sinds de jaren zeventig staat er ook een fotootje bij. En ieder jaar publiceert de krant vlak voor 1 november, de dag dat katholieken hun doden herdenken, een boekje met de namen van alle lokale doden van het jaar daarvoor.

„Het memoriale past in wie en wat wij zijn als lokale krant”, zegt directeur Massimo Cincera. „Een bindmiddel in de gemeenschap.” Daarbij hoorde ook een inzamelingsactie (meer dan 3,5 miljoen euro opgehaald) om herstellende Covid-19-patiënten die niet veel zuurstof meer nodig hadden, verder te kunnen behandelen in twee afgehuurde hotels. En de verspreiding van een vlag om de lotsverbondenheid en de liefde voor Bergamo uit te drukken – uitgekozen na een stemming waaraan bijna de helft van de ongeveer 40.000 lezers heeft deelgenomen.

Het was of ze zo opnieuw afscheid wilden nemen

Daniela Taiocchi medewerker aan het Memoriale voor l’Eco di Bergamo

„We hebben de afgelopen maanden uitdrukkelijk het vertrouwen van onze lezers gekregen”, zegt hoofdredacteur Alberto Ceresoli. „Zij vertelden ons wat er in hun omgeving gebeurde, en wij berichtten daarover, zochten het verder uit.” Een grote rol heeft waarschijnlijk ook gespeeld dat de krant als eerste wees op de enorme verschillen tussen de officiële coronadoden en de werkelijke sterftecijfers. Er kwamen steeds meer pagina’s met overlijdensadvertenties. Normaal twee, maar op 20 maart waren het dertien pagina’s, allemaal met rouwadvertenties, over 8 kolom. De krant stelde na onderzoek vast dat het werkelijke aantal coronadoden in de provincie Bergamo ongeveer twee keer zo hoog lag als wat de officiële cijfers vertelden.

„Wij hebben laten zien hoe groot het drama was, en dat versterkte weer onze band met de lezers”, zegt Ceresoli. Dat was ook zichtbaar in de cijfers. Het aantal bezoekers van de website is meer dan verdubbeld, het aantal papieren lezers is weer op het niveau van tien jaar geleden, en er zijn ruim tienduizend digitale abonnees bijgekomen – al komt dat ook omdat het digitale abonnement in coronatijd een euro per week kostte. „Maar we hopen zeker de helft van hen vast te houden”, zegt Ceresoli.

Tien pagina’s overlijdensberichten in de Noord-Italiaanse krant L’Eco di Bergamo op 12 mei 2020. Foto Flavio Lo Scalzo/Reuters

Geen actiekrant

Hij onderstreept dat hij geen actiekrant wil maken. „Ik wil niet schreeuwen, maar rustig blijven kijken wat er precies aan de hand is. Gaan alle afdelingen van de ziekenhuizen weer open en schreeuwen andere koppen dat er een enorme achterstand is? Natuurlijk is die er. Ik schrijf liever dat de gewone behandelingen weer kunnen beginnen.”

Een gematigde toon hoort bij Bergamo, zegt directeur Cincera. „Dit is een gebied van werk, katholieke cultuur, en een solide familiestructuur.” Hoofdredacteur en directeur onderstrepen dat de krant, die voor 85 procent in handen is van het lokale bisdom, altijd wil berichten met respect voor mensen. „Dat is wat onze lezers vragen en waar ze ons aan houden”, zegt directeur Cincera. „Verdachten komen, een uitzondering in Italië, bijvoorbeeld nooit met hun volle naam in de krant. En als hoofdredacteur Ceresoli zegt dat er nog veel uit te zoeken is over de vraag waarom juist Bergamo zo zwaar is getroffen door het coronavirus, zegt hij er meteen achteraan dat dit niet is om iemand de schuld te kunnen geven, maar om te leren.

Het led-scherm is vorige week afgebroken, de website blijft bestaan. Daniela Taiocchi, die voor de krant alles rondom het memoriale heeft georganiseerd, vertelt dat ze op een dag ontdekte dat een echtpaar urenlang voor het scherm stond, wachtend op de foto van hun overleden dochter – die ook andere medische problemen had. Ze hadden goed uitgerekend wanneer hun dochter aan de beurt zou zijn, dachten ze, maar wisten niet dat om middernacht steeds de cyclus werd ververst met de nieuwe doden. „Toen heb ik op de dag van het afbreken gezegd dat ze om tien uur moesten komen en ervoor gezorgd dat hun dochter in beeld kwam. Ze waren helemaal ontroerd en maakten foto’s van de foto die ze zelf hadden opgestuurd. Raar? Het was of ze zo opnieuw afscheid wilden nemen. Dat was voor die ouders de manier om hun dochter eindelijk te laten gaan.”

Directeur Massimo Cincera van L’Eco di Bergamo.
De redactie van L’Eco di Bergamo.
Foto Flavio Lo Scalzo/Reuters