Vertrouw nooit een anonieme Dutch scientist

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: tips om misinformatie over corona te spotten.

Beeld Roger Cremers

Lovenswaardig was het artikel van het wetenschappelijke toptijdschrift Nature wel. Om wetenschappers te helpen in hun gevecht tegen de overstelpende hoeveelheid berichten over schijnbehandelingen, mythes en nepnieuws over het coronavirus, stelde de redactie vorige week een lijstje met tips op waarmee lezers zulke misinformatie kunnen onderscheiden van solide onderbouwde bevindingen.

De belangrijkste van de acht manieren om misinformatie te spotten: wantrouw de bron. De alarmbellen moeten afgaan bij vage, niet-traceerbare bronnen, stelde de redactie, zoals ‘een bevriende dokter van een vriend’, of bij ‘Dutch scientists say’.

Op Twitter leidde de verwijzing tot hilariteit onder Nederlandse wetenschappers.

„Dat is de druppel. Ik publiceer nooit meer in Nature", grapte Rutger Vos, onderzoeker bij het natuurhistorisch museum Naturalis in Leiden.

Microbioloog Wim Meijer, werkzaam aan de Universiteit van Dublin, voelde zich genoodzaakt om zijn ware identiteit te onthullen. „Ik ben eigenlijk een Nederlandse wetenschapper, al 23 jaar vermomd als Iers. Vergeef mij.”

Adem inhouden

Los van alle grappen snijden de tips wel hout. Ook het begeleidende artikel van wetenschapsjournalist Nic Fleming uit Bristol laat zien wat onderzoekers kunnen doen om de stortvloed te bestrijden van nepnieuws dat rondgaat, zoals berichten dat je adem tien tellen inhouden een test is om te kijken of je besmet bent met SARS-CoV-2, of dat je neus schoonmaken met zout water het virus kan doden voordat het de longen bereikt. Wetenschappers kunnen bijvoorbeeld zorgen dat hun expertise duidelijk is voor journalisten die valse beweringen proberen te checken.

Giovanni Zagni van de Italiaanse fact-check-website Facta adviseert in het artikel lezers om zich niet met gestrekt been in een discussie te mengen of uit de hoogte te zijn. „Probeer een eerlijke discussie te hebben met mensen over waarom ze ervoor kozen om het bericht te delen, maar wees niet neerbuigend en behandel mensen niet alsof ze dom zijn.”

Nature heeft inmiddels spijt van de opmerking over Nederlandse wetenschappers. Op 24 juni paste de redactie de formulering aan. In een correctie schrijft de redactie dat ze met het willekeurige voorbeeld een niet bij naam genoemde bron wilden illustreren, maar dat ze inzien dat het verwarring zaait . Ze hebben er nu het algemene ‘scientists say’ van gemaakt.