‘Omvaren om de Wadden te sparen’

Onderzoeksraad voor Veiligheid Volgens een advies van de Onderzoeksraad voor Veiligheid moeten grote containerschepen bij slecht weer ver van de Wadden wegblijven.

Containerschip de MSC Zoe verloor begin 2019 ruim 340 containers ten noorden van Schiermonnikoog. Het leidde tot grote hoeveelheden aangespoelde spullen op het Noordzeestand van het eiland.
Containerschip de MSC Zoe verloor begin 2019 ruim 340 containers ten noorden van Schiermonnikoog. Het leidde tot grote hoeveelheden aangespoelde spullen op het Noordzeestand van het eiland. Foto Remko de Waal/ANP

Een „extreem risicovolle” vaarroute waar de kans op een nieuw incident flink groot is: de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) concludeerde donderdagochtend in zijn advies dat grote vrachtschepen tijdens een stevige noordwesterstorm maar beter niet meer al te dicht langs de Wadden kunnen varen. Dat moet een volgende containerramp voorkomen, zoals die met de MSC Zoe.

De MSC Zoe verloor in januari 2019 342 containers tijdens een tocht van Portugal naar Bremerhaven, waardoor onder andere grote hoeveelheden plastickorrels aanspoelden op Schiermonnikoog. De ramp leidde tot veel schade op de stranden van verschillende Waddeneilanden.

De Onderzoeksraad adviseert minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) ervoor te zorgen dat containerschepen beter worden geïnformeerd over de gevaren van specifieke weersomstandigheden in het Noordzeegebied. Bij bepaalde hevige golf- en windstromen kunnen grote schepen „extreme slingerbewegingen” gaan maken – en zelfs de bodem raken.

Overleg in maritieme organisatie

Als het te hevig stormt, zouden deze schepen daarom een noordelijker gelegen vaarroute kunnen nemen. Daar bestaat, net als bij de zuidelijke route, een kans dat schepen de bodem raken, maar die is wel een stuk kleiner. Ook kunnen kapiteins hier gemakkelijker hun route veranderen.

Het traject om dit zuidelijke vaarverbod voor elkaar te krijgen is complex, erkent ook de OVV. Nederland moet met Denemarken en Duitsland, de andere landen in het desbetreffende Noordzeegebied, de zaak op de agenda krijgen bij de International Maritime Organisation (IMO). Daar kunnen afspraken gemaakt worden om de vaarbewegingen op de zuidelijke route te beperken.

Ook zouden internationaal nieuwe afspraken gemaakt moeten worden over de manier waarop de lading wordt vervoerd, waarbij de zogeheten „sjorsystemen” van kabels om de containers vast te zetten verstevigd worden. Door schaalvergroting staan er meer containers op schepen, die zelf ook groter zijn geworden. Hiervoor moet gekeken worden of de oude regels nog afdoende zijn.

Met de beperkingen en nieuwe maatregelen zou het Waddengebied beter beschermd kunnen worden tegen vervuiling. Bij het containerverlies van de MSC Zoe kwam drie miljoen kilo lading in zee terecht. In februari van dit jaar verloor een containerschip ten noorden van Ameland zeker vijf containers tijdens een storm.

OVV-voorzitter Jeroen Dijsselbloem: „Het Waddengebied is een internationaal erkend natuurgebied, om dit werelderfgoed te beschermen zou het voorzorgsprincipe leidend moeten zijn.”

De Waddenvereniging reageerde donderdag geschrokken op de conclusies van het rapport, en pleitte ervoor nog veel meer maatregelen te nemen. Zo zou er gevaren moeten worden met kleinere containerschepen, en dient ook de noordelijke vaarroute bij hevige storm afgesloten te worden. „Als het slecht weer is, moeten schepen gewoon voor anker gaan”, aldus een woordvoerder.

Opvallend is dat de Tweede Kamer al langer aandringt op een sluiting van de zuidelijke vaarroute bij slecht weer. Dat was mede gebaseerd op een tussentijds rapport van de OVV. Minister Van Nieuwenhuizen heeft altijd gezegd te willen wachten op het definitieve rapport.

Minister tempert de verwachtingen

Donderdag temperde ze gelijk de verwachtingen over een ‘slechtweersluiting’ van de zuidelijke vaarroute, vanwege het langdurige en complexe IMO-traject om dit mogelijk te maken.

Wel deed ze de toezegging om uit te zoeken hoe bestaande wetgeving ingezet kan worden om eerder in te grijpen bij gevaarlijke situaties: D66 en de ChristenUnie meenden al eerder dat Nederland volgens het Zeerechtverdrag van de VN bevoegd is om in te grijpen in de eigen territoriale wateren. Via een aanpassing van de Wet Bestrijding Maritieme Ongevallen zou Nederland dan zelf met een tijdelijke noodverordening de route tijdens slecht weer kunnen sluiten.

Op dit moment is de zuidelijke – kortere – route veruit het populairst voor containerschepen. Tussen augustus 2018 en juli 2019 kozen 421 schepen voor de noordelijke route. In diezelfde periode kwamen er 7.216 schepen door de zuidelijke vaargeul. De noordelijke route is verplicht voor bijvoorbeeld olietankers, vanwege het potentiële gevaar voor de Waddenzee.