Nu kunnen vaders ook betaald thuis bij de baby blijven

Partnerverlof Vanaf 1 juli hebben partners recht op zes weken geboorteverlof, gedeeltelijk doorbetaald. Maar gaat dat ook iets veranderen aan de verdeling van zorgtaken en de arbeidsparticipatie van vrouwen?

Jan Heida (37) kreeg van ABN Amro na de geboorte van zoon Vik vijf weken betaald partnerverlof, bovenop de vijf dagen waar iedereen met een fulltime baan recht op heeft. Hij bleef na de geboorte een maand thuis en heeft nog twee weken tegoed. „Mijn advies: pak de volle zes weken. Je kunt nooit te veel tijd doorbrengen met je kinderen.”
Jan Heida (37) kreeg van ABN Amro na de geboorte van zoon Vik vijf weken betaald partnerverlof, bovenop de vijf dagen waar iedereen met een fulltime baan recht op heeft. Hij bleef na de geboorte een maand thuis en heeft nog twee weken tegoed. „Mijn advies: pak de volle zes weken. Je kunt nooit te veel tijd doorbrengen met je kinderen.” Foto Merlin Daleman

Bij de geboorte van zijn eerste kind – een dochter, Kiki – ging Jan Heida (37) na twee dagen weer naar kantoor. Dat was toen, 3,5 jaar geleden, het wettelijk aantal dagen partnerverlof. „Helemaal afgedraaid” voelde hij zich die eerste tijd op zijn werk, de marketing- en communicatieafdeling van ABN Amro. „Het slaapgebrek beïnvloedt je effectiviteit zó sterk. Eerst red je het nog op adrenaline, maar na een week of twee, drie…” Ook het handjevol vakantiedagen dat hij iets later opnam, had weinig effect. „Je hebt echt een wattenhoofd, je gedachten dwalen steeds af.”

Toen kwam zoon Vik, een kleine zes maanden geleden. En deze keer ging het heel anders. Sinds dit jaar heeft ABN Amro vijf weken betaald partnerverlof, bovenop de vijf dagen waar iedereen met een fulltime baan recht op heeft. Heida bleef meteen na de geboorte een maand thuis, hij heeft nog twee weken tegoed. „Die extra tijd is echt heerlijk. Ook omdat we er nu twee hebben. Ik heb veel tijd met de oudste kunnen doorbrengen.”

Heida had de mazzel dat zijn bedrijf het verlof uit eigen beweging verlengde tot zes weken. Maar binnenkort kunnen alle mannelijke en vrouwelijke partners zo lang thuis blijven bij hun pasgeboren kind. Vanaf 1 juli hebben zij recht op een vrije week die door hun werkgever volledig wordt doorbetaald, plus vijf weken gedeeltelijk betaald verlof (70 procent). Die periode neemt uitkeringsinstantie UWV voor z’n rekening. De regeling werd Wet invoering extra geboorteverlof (WIEG) gedoopt.

Op last van de EU voert Nederland ook deels betaald ouderschapsverlof in. Vijf vragen over dat verlof beantwoordt.

Dat is nogal een verandering. Jarenlang had Nederland een van de soberste regelingen van heel Europa: twee dagen betaald verlof. In 2019 werd dat omgezet naar vijf dagen. Verschillende bedrijven besloten op eigen houtje meer partnerverlof aan te bieden, om zich te onderscheiden als moderne werkgever.

Zoals Coca-Cola European Partners, dat evenals ABN in aanloop naar de nieuwe regeling al begin dit jaar met een verruiming kwam. „Als organisatie wil je graag dat je werknemers blij en gemotiveerd zijn”, zegt Ulla Ellens, verantwoordelijk voor het personeelsbeleid van de Nederlandse afdeling van Coca-Cola European Partners, de bottelaar en verkoper van het frisdrankmerk. „Dit is een van de voordelen die je als werkgever kunt bieden.” Minder druk van de thuissituatie gaat volgens haar daarbij „ziekteverzuim voorkomen”.

Gelijkwaardiger verdeling

Het kabinet hoopt dat vaders door de extra tijd meer voor de baby gaan zorgen en er zo een gelijkwaardiger verdeling van zorgtaken tussen vaders en moeders ontstaat. „Als je vanaf het begin de taken thuis verdeelt, kun je daar later de vruchten van plukken”, zei minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, D66) toen hij de uitbreiding aankondigde. „Dan doe je het écht samen: samen zorgen, samen werken.”

Meer gelijkwaardigheid thuis is niet alleen goed voor kind en moeder, maar kan op de langere termijn ook een gunstig effect hebben op de arbeidsparticipatie van Nederlandse moeders. Die gaan nu veelal minder werken als er kinderen komen. Dat kan vrouwen later in hun carrière op achterstand stellen, omdat ze er langere tijd ‘uit’ zijn geweest. Nemen mannen én vrouwen langer verlof op, dan pakt het langer afwezig zijn niet meer zo nadelig uit voor vrouwen – mannen doen het immers ook. Bovendien: als moeders meer werken, versterkt dat hun financiële positie.

FNV’er Hoffer vreest dat partnerverlof alleen bereikbaar zal zijn voor zij die het zich kunnen veroorloven

„Verloven die de overheid nu geld kosten, betalen zich op lange termijn uit in een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen”, zegt Renske Keizer, hoogleraar familiesociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Uit onderzoek in Scandinavische landen, waar al langer ruime verlofregelingen bestaan, blijkt dat het opnemen van vaderschapsverlof samenhangt met gestegen arbeidsparticipatie van vrouwen. De loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt juist kleiner. En er is een meer gelijke verdeling van taken in gezinnen.”

Maar ook de vaders zélf levert het veel op, blijkt uit andere onderzoeken, aldus Keizer. „Een sterkere betrokkenheid van vaders bij de opvoeding hangt samen met het hebben van een betere band met het kind, een betere band met de partner en een lagere kans op een scheiding.”

Een derde van het inkomen

Maar dan moeten die vaders dat verlof natuurlijk wel opnemen, en de verwachting is nou net dat ze dat lang niet allemaal zullen doen. Het UWV schat dat zo’n 75 procent van de partners in loondienst – de WIEG geldt niet voor zzp’ers – langer vrij gaat nemen. Dat komt neer op zo’n 36.000 vaders en ‘medemoeders’, een kostenpost van zo’n 65 miljoen euro. Gemiddeld zullen zij 3,5 week verlof opnemen, verwacht het UWV. Maar een kwart doet het dus helemaal niet.

Waarom die terughoudendheid? Keizer wijst op een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit 2017 naar ouderschapsverlof, een andere regeling voor ouders, waarbij ze onbetaald verlof kunnen opnemen tot het kind acht jaar is. Zo’n 66.000 werkende vaders zeiden daar best gebruik van te willen maken, maar dat niet te kunnen. Omdat het werk het niet toeliet, omdat ze collega’s onnodig zouden belasten met hun afwezigheid, of om financiële redenen.

Ook de WIEG werpt financiële obstakels op, vreest Judy Hoffer van vakbond FNV, omdat na de eerste week vrij slechts 70 procent van het salaris wordt vergoed. Hoffer, dagelijks bestuurder bij de vakbond, noemt dat „ontzettend jammer”. „Mensen moeten zo een derde van het inkomen inleveren. Dat kunnen midden- en lage inkomens vaak niet missen.” Ze vreest dat partnerverlof daarmee alleen bereikbaar zal zijn voor „mensen die het zich kunnen veroorloven, vooral hoger opgeleiden.” Ook hoogleraar Keizer had graag een verlofregeling gezien waarbij vaders tot een bepaald inkomen hun verlof volledig vergoed krijgen.

Wat de verschillen nog groter maakt: juist bij grote bedrijven waar veel hoger opgeleide mensen werken, zoals ABN Amro, chemieconcern DSM en verzekeraar Achmea, hoeven vaders en medemoeders geen inkomsten mis te lopen. Die bedrijven hebben in hun cao vastgelegd dat ze het bedrag aanvullen tot 100 procent. „Maar het mkb heeft het geld niet altijd om dat ook te doen”, zegt Hoffer. Daar ligt, vindt ze, een taak voor de overheid. „Iedereen, ongeacht inkomen of werkgever, heeft recht op deze start met hun kind.”

Niet alleen de financiën, ook de bedrijfscultuur is van belang voor het al dan niet opnemen van partnerverlof, zegt Suzan Steeman, arbeidsmarktexpert bij vrouwennetwerk Women Inc. Verlof moet bespreekbaar en geaccepteerd zijn. Doordat de baas het zelf ook doet, bijvoorbeeld. „Een man die vijf weken met verlof gaat, wordt nog te vaak als onhandig gezien. Bij een vrouw is verlof opnemen veel meer geaccepteerd, het wordt als vanzelfsprekend geacht dat zij verantwoordelijk is voor de zorg.”

Jan Heida’s leidinggevende bij ABN Amro drukte hem juist op het hart gebruik te maken van de vrije dagen. „Hij zei: ‘Het staat in onze cao. Ga ervan genieten’. Dat voelde heel fijn. Ik had op geen enkele manier het gevoel dat er iets van mij werd verwacht.” In het team dat hij zelf aanstuurt, zou hij het ook iedereen aanraden, zegt hij. „Mijn advies: pak de volle zes weken. Je kunt nooit te veel tijd doorbrengen met je kinderen. Ik had nog best een paar weken langer vrij willen zijn.”

Foto Merlin Daleman

‘Voor een baby zorgen is écht hard werken’

Jeroen van Vliet (41)
Werkt bij Coca-Cola European Partners
Vader van Elena (vier maanden)

„Van mijn zes weken verlof heb ik er nu drie opgenomen, in augustus volgt de rest. Ik heb in die drie weken geleerd dat het écht hard werken is om voor een baby te zorgen, een fulltime baan. Als je dat niet van dichtbij hebt gezien, dan kun je je gewoon niet voorstellen dat je soms de hele dag niet aan douchen toekomt.

„We hadden ook wat opstartproblemen thuis, omdat de borstvoeding niet goed ging. Voor mijn vrouw was dat een grote teleurstelling en ik had haar in die tijd niet graag alleen willen laten. Nu ben ik weer aan het werk, al is het een zachte overgang: vanwege corona ben ik nog maar twee keer een halve dag op kantoor geweest.

„Ik ben manager van een team van 220 mensen en heb bij een grote jaarlijkse bedrijfsbijeenkomst aangekondigd dat ik partnerverlof op zou nemen en dat ik dat iedereen aanraad. Dat is wel blijven hangen. Je moet als bedrijf voorkomen dat dit een regeling is die op papier bestaat maar in de praktijk wordt ontraden.”

 

Foto Merlin Daleman

‘Belangrijk dat we allebei werken en zorgen’

Marnix van Keulen (36)
Werkt bij ING
Vader van Pep (3,5 jaar) en Lux (4 maanden)

„Bij de geboorte van mijn zoon Pep, nu 3,5, kreeg ik twee dagen verlof, plus één dag om aangifte te doen. Gelukkig kon ik het zo regelen dat ik, met vakantiedagen, nog drie weken vrij kon nemen. Ik wilde het heel graag van dichtbij meemaken. Alles is nieuw bij zo’n eerste. Ik kan me niet goed voorstellen dat je je twee dagen na de geboorte van je kind op werk meldt en dan iets nuttigs kan bijdragen.

„Ik werk drie jaar bij ING. Sinds eind vorig jaar kun je als partner zes weken volledig betaald verlof krijgen. Die heb ik opgenomen bij de geboorte van Lux. Dat heeft echt rust gebracht. Zo kreeg mijn vriendin de ruimte om te herstellen van de bevalling, en ik om voor onze zoon te zorgen. En we konden zo een goede start maken als nieuw gezin, je moet toch weer wennen aan een nieuwe persoon, een nieuwe samenstelling.

„Mijn vriendin is nu nog met verlof maar werkt straks drie dagen, ik vier. Ik vind het belangrijk dat we allebei werken en zorgen, dat is gelijkwaardiger. Het lukt me over het algemeen goed om op mijn vrije dag afstand van werk te houden. Mijn werk is goed planbaar, dat scheelt. En daarnaast ben je ook hartstikke druk als je zorgt voor twee kinderen. Ik probeer het vaderschap, één van de belangrijkste dingen in mijn leven, zo goed mogelijk te combineren met andere rollen: partner, collega, vriend. Dat vraagt continue aandacht. Soms moet je ruimte voor jezelf vragen, soms moet je dat de ander geven.”

 

Foto Merlin Daleman

‘Ik voelde druk om op werk aanwezig te zijn’

Maarten Jan Bleijerveld (38)
Werkt bij NN
Vader van Olivier (4 jaar) Michiel (1 jaar en 7 maanden) en Philip (2 maanden)

„Ik ben net weer aan het werk, na vier weken verlof. Onlangs werd onze derde zoon geboren. Het was wel gek dat er door Covid-19 niemand langs kon komen. Terwijl het juist zo fijn is om familie en vrienden om je heen te hebben.

„Onze tweede zoon is in Japan geboren. Dat is echt een groot verschil met een kind krijgen in Nederland. Daar werd gepland wanneer ons kind werd ‘gehaald’. Dat werd donderdag, want ‘wel zo handig’, voor het weekend. Maandag was een feestdag, op dinsdag was ik weer aan het werk. Ik voelde druk om aanwezig te zijn op werk. Ik had het idee dat ik het niet kon maken om weg te blijven. Vrije dagen opnemen in Japan is niet zo gebruikelijk, en er wordt ook minder over gesproken.

„De bedrijfscultuur binnen NN is echt heel anders. Mijn afdeling was al vroeg over op ‘het nieuwe werken’. In mijn huidige baan is veel flexibiliteit mogelijk. Ook bij de geboorte van de eerste, toen ik nog vakantiedagen heb ingezet om een paar weken thuis te zijn, dacht mijn manager bij NN mee. Hij wees me erop dat ons kind ook nog te vroeg geboren kon worden – wat gebeurde. De Maxi-Cosi zat nog in de verpakking, het koffertje voor het ziekenhuis was nog niet ingepakt.

„Er gebeurt zoveel bij de geboorte. Ik wil daar bij zijn, ik voel de verantwoordelijkheid. Je bent ook zo moe in het begin. Het is dan best wel fijn dat je niet naar werk hoeft.”