Opinie

Nederland moet met Duitsland meewerken voor invloed in de EU

Duitsland Duits voorzitterschap van de EU betekent niet automatisch dat Nederlandse belangen gewaarborgd zijn. Merkel heeft terecht andere prioriteiten, waarschuwt .
De Duitse bondskanselier Angela Merkel spreekt op de virtuele EU-top op 19 juni in Berlin
De Duitse bondskanselier Angela Merkel spreekt op de virtuele EU-top op 19 juni in Berlin Foto CHRISTIAN MARQUARDT / EPA

Vanaf 1 juli is Duitsland EU-voorzitter. Nederland moet beter weten wat er speelt in Berlijn, anders blijven we achter de feiten aanhollen. Voor Nederland kwam het Frans-Duitse voorstel voor een ruimhartig herstelfonds volkomen onverwachts. Maar wie Berlijn op de voet volgt, had kunnen weten dat zoiets eraan zat te komen.

Als grootste economie van de EU wil het land best verantwoordelijkheid dragen voor een sterkere EU, maar dan moet het wel in lijn zijn met Duitse oplossingen. En dat was lang niet altijd het geval.

Geblokkeerd

Dat sommige Duitse oplossingen stelselmatig worden geblokkeerd werd vooral zichtbaar in 2015, toen het besluit tot herverdeling van vluchtelingen door een aantal lidstaten werd getorpedeerd en de ECB tegen de zin van Duitse bankiers begon met een ruimhartig opkoopprogramma van staatsobligaties.

Ook de vele voorstellen die Macron deed om de EU hervormen waren vaak niet in lijn met Duits beleid: te centralistisch, te weinig oog voor de EU als geheel. Pas toen de corona-crisis uitbrak lag toenadering tot Frankrijk voor de hand.

Lees ook: Hoe Merkel wegdreef van Rutte

Een reeks nieuwe inzichten had Merkel ertoe gebracht om samen Frankrijk een fors Europees herstelplan voor te stellen. Ten eerste bleek al snel dat alleen de rijke landen veel geld uit de la konden trekken om eigen burgers bij te staan. De armere lidstaten stonden met lege handen. Dat leidt tot grote economische onevenwichtigheden in de EU die in niemands belang zijn.

Harde bezuinigingen

Ten tweede kwam er recent een zeer kritisch rapport uit over de EU-hulp aan Griekenland, die maar zeer ten dele het gewenste resultaat had. Harde bezuinigingen zonder een heldere onderliggende strategie hebben soms averechts gewerkt.

En ten derde velde het Constitutionele Hof in Karlsruhe in mei een hard oordeel over het eerste opkoopprogramma van staatsobligaties door de ECB. Wanneer er binnen drie maanden geen duidelijke uitleg komt over de proportionaliteit van dit programma moet de Bundesbank zich eruit terugtrekken. Niemand houdt er rekening mee dat dit besluit consequenties heeft voor het huidige ECB-beleid. Toch is het de vraag of de nieuwe opkoopprogramma’s die nu in werking zijn of geïntroduceerd worden, nog de goedkeuring van het Hof kunnen wegdragen. Is dat niet het geval dan kan dat grote gevolgen hebben voor de Duitse inleg bij noodpakketten van de ECB (21 procent van het totaal).

Tot slot veranderde ook de wereld buiten de EU heel rap. Vooral de verdeel- en heerspolitiek van Donald Trump is een doorn in het oog, Merkel ondergaat elke schoffering gelaten om nog meer trammelant te voorkomen.

Schielijk tevreden

Anders dan Nederland, waar men zich schielijk tevreden heeft gesteld met de status quo van de EU, kon Duitsland het hierbij niet laten. Wie dat gedacht had, was stekeblind. Merkel zou het EU-voorzitterschap benutten om een aantal problemen samen te brengen. Je mag aannemen dat Frankrijk en Duitsland het hierover met elkaar hebben gehad. Niets gaat voor niets in de EU.

Merkel zelf heeft zich vooral ten doel gesteld om tijdens het Duitse voorzitterschap de meerjarenbegroting en het herstelfonds op de rails zetten. Maar Merkel zou Merkel niet zijn als zij de omstandigheden niet meeweegt waarin het EU-voorzitterschap straks komt te staan. De EU krijgt dit najaar een aantal dossiers in de schoot geworpen, die om een oplossing schreeuwen.

De Brexit moet worden geregeld en de verkiezingen in de VS leiden tot een herijking van de Europees-Amerikaanse relaties. Trump kan in de eindstrijd nog vervelend uithalen naar de Bondsrepubliek.

Hoe dan ook komt er een geheel nieuwe dynamiek die kan leiden tot sterke bewegingen binnen de EU.

Rugdekking

Merkel loopt daar nu al op vooruit. Zij wil rugdekking om een aantal Duitse wensen te realiseren: ze hoopt al jaren tevergeefs op een nieuw Dublin-akkoord om vluchtelingenstromen in goede banen te leiden, op een sterkere, eensgezinde EU-buitenlandpolitiek om zich te wapenen tegen ongewenste inmenging van buitenaf, op meer geld voor groene innovatie en digitalisering en een helder Europees industriebeleid.

Uiteindelijk heeft Duitsland ook een nieuw Europees verdrag nodig om te voorkomen dat het Constitutionele Hof in Karlsruhe straks alsnog zijn tanden laat zien. Het Hof doet immers uitspraken op basis van bestaande verdragen. Een nieuw verdrag kan de angel uit de dossiers halen. Door zich ruimhartig op te stellen kan Duitsland ook wat terugverwachten van de partners.

Nederland heeft de keus: meepraten en invloed uitoefenen op de te verwachten veranderingen in stormachtige tijden of afremmen en tegengas geven. Het laatste is aantrekkelijk voor binnenlands electoraal gewin, maar het kan ons land duur komen te staan.

Beter is het om het gesprek aan te gaan over de toekomst van de EU, in de diverse hoofdsteden, maar vooral ook in eigen land, waar de nieuwe realiteit nog niet zo lijkt doorgedrongen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.