Gevolgd door de politie, twee weken later dood in een koeltruck

Twee van de 39 Vietnamese migranten die omkwamen in een koelwagen in Essex, werden nog geen twee weken eerder gevolgd door de Nederlandse politie. Vanuit Limburg gingen ze naar een onderduikadres in Anderlecht.

Een altaar gewijd aan Nguyen Hung, een van de slachtoffers.
Een altaar gewijd aan Nguyen Hung, een van de slachtoffers. Foto Lorena Ruiz

Op 11 oktober 2019 verdwijnen twee Vietnamese jongens uit een Nederlandse opvang voor minderjarige vluchtelingen. Ze waren in de lente van 2019 door de Nederlandse politie aangetroffen in de laadruimte van een vrachtwagen en verblijven sindsdien in de beschermde opvang in Limburg, op een locatie die geheim wordt gehouden. Maar de jongeren leven daar niet opgesloten. Daarom is het voor de begeleiders niet mogelijk ze tegen te houden als ze vertrekken, ook niet als het vermoeden bestaat dat ze dit niet uit vrije wil doen.

In het Limburgse centrum hebben ze vaker meegemaakt dat jongeren onder twijfelachtige omstandigheden ‘vertrekken’. Daardoor zijn zowel de mentoren van de opvang als de Nederlandse politie voorbereid wanneer die elfde oktober in Limburg de twee Vietnamese jongeren op pad gaan. De twee blijken opgehaald te worden door een Brusselse taxi, die door de Nederlandse politie ongemerkt achtervolgd wordt tot aan een rijtjeshuis in de Brusselse gemeente Anderlecht. Een woordvoerder van de Nederlandse politie laat daarover weten: „Door het goede en regelmatige contact met de opvang kon er op tijd geanticipeerd worden op het mogelijke vertrek en heeft de politie beiden kunnen volgen tot een adres in België.”

Sterke invloed smokkelaars

Er is een structureel probleem met minderjarige Vietnamezen die uit de opvang verdwijnen – dat blijkt zowel in Nederland als in België. Volgens cijfers van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) waren alle alleenstaande minderjarige vluchtelingen die in 2019 in Nederland uit de beschermde opvang verdwenen Vietnamees. Volgens de Belgische tegenhanger Fedasil kwamen er in België in 2018 achttien Vietnamese minderjarigen in de opvang terecht en verdwenen er twaalf. In 2019 kwamen er 28 en verdwenen er 22, in 2020 kwamen er tot nu toe 12 en verdwenen er al 9 (cijfer van 12 juni). Vietnamese minderjarigen die uit de opvang verdwijnen, worden zelden door de autoriteiten teruggevonden. Ze staan meestal onder sterke invloed van hun smokkelaars, via leningen die door familieleden zijn aangegaan.

Een eerdere verdwijning van zes Vietnamese jongeren uit dezelfde opvang in Limburg laat zien hoezeer Vietnamese tieners onder controle staan van smokkelaars. Van deze verdwijning maakte de instelling een uitgebreid verslag.

Twee van deze zes jongeren zijn pas die dag in het centrum aangekomen. Een van hun mentoren noteert dat ze de andere Vietnamese tieners in de opvang al lijken te kennen, hoewel ze dat zelf eerder hebben ontkend. Mentoren zien de hele dag aanwijzingen dat er iets op til is. De tieners lijken soms doelbewust uit het zicht te verdwijnen, ze kijken op internet naar filmpjes over Vietnamese jongeren die in West-Europa door mensenhandelaars aan het werk gezet worden in de cannabisteelt. Ze lijken ook druk te discussiëren, wijzen naar de omgeving als iemand die de weg uitlegt. Eén van hen beeldt met een handgebaar voor de anderen een vogel uit.

Vertaalprogramma

Om 19 uur laat een andere Vietnamese jongere via een vertaalprogramma op zijn telefoon aan een begeleider weten dat hij weet dat de twee nieuwe jongens weg zullen lopen. In het verslag staat: „Hij doet dit uit het zicht van deze jongeren en is bang dat zij zien dat hij deze informatie deelt. De beveiliging is gebeld en gevraagd om mede een oogje in het zeil te houden.”

Een half uur later trekken de zes jongeren jassen aan. Hierop wordt de politie gebeld. De zes gaan op het voetbalveld van de inrichting staan. Mentoren die hen in de gaten houden, zien om 20.30 uur hoe de zes de bosjes in rennen. Nu wordt het noodnummer van de politie gebeld. Een mentor ziet de jongeren nog op een veld in de buurt. Maar wanneer de politie met vier wagens ter plaatse is, zijn de jongeren onvindbaar.

Rond 21.30 uur spreekt een mentor via een tolk met de jongen die waarschuwde dat de zes zouden weglopen. Hij zegt dat zij zich hebben verstopt in een maïsveld en daar door een auto zijn opgepikt.

Hij is via hetzelfde smokkelnetwerk als zij in Europa gekomen, is bang en wil aangifte doen. Of dit ook gebeurd is, is onbekend. Maar de politie heeft wel geleerd van het incident, zo blijkt op 11 oktober.

Na de achtervolging tot in Anderlecht op die datum, heeft de Nederlandse politie de kwestie „overgegeven aan de Brusselse politie”, zegt ze. Maar ze geeft geen verklaring waarom ze niet ingreep toen de twee jongeren, van wie één minderjarig, de landsgrens werden overgesmokkeld.

Verstikking en oververhitting

Nog geen twee weken later, op 23 oktober, worden de twee jongens samen met 37 anderen dood aangetroffen in een koelwagen in het Engelse Essex. Allen zijn in de afgesloten oplegger op een ferry naar Engeland omgekomen door verstikking en oververhitting.

Lees ook deze reportage van correspondent Annemarie Kas over de ouders van de in Essex omgekomen migranten

Kort daarna maken de Vietnamese autoriteiten de identiteit van de slachtoffers bekend. Beiden komen uit het arme noordoosten van Vietnam. De jongens heten Dinh Dinh Thai Quyen en Tran Noc Hieu. De eerste was 18 jaar oud bij zijn overlijden en was afkomstig uit de stad Hai Phong. De tweede was 17 en kwam uit de provincie Hai Duong.

Het Belgische federale parket zegt dat het pas na ‘Essex’ op de hoogte kwam van het feit dat de jongens in Anderlecht hebben verbleven. Het Brusselse parket, dat wél op de hoogte moet zijn geweest, wil voorlopig geen commentaar geven.

Wel grijpt de politie na verloop van enige maanden in op het Anderlechtse onderduikadres van de twee jongens. Op 26 mei, een maand geleden, vindt daar een huiszoeking plaats in opdracht van het federale parket. Bij die operatie wordt ook de Brusselse taxichauffeur aangehouden die de jongens naar Anderlecht heeft gebracht.

Lees ook deze reconstructie van de fatale tocht van de Vietnamese migranten