Opinie

De kans op ongelukken is gigantisch

In Europa

Naast de opwinding over Ruttes ontmoeting met tegenstanders van zwarte Piet en de wel/niet racistische uitspraak van een man die ooit voetballer was, is er dezer dagen nog iets belangrijks gebeurd: Franse en Turkse militaire schepen raakten bijna slaags in de Middellandse Zee.

De Fransen stopten het Turkse schip, dat Turkse militaire escortes had, tijdens een NAVO-patrouille om het wapenembargo tegen Libië te bewaken. De Turken weigerden te zeggen waar ze heengingen en wat ze vervoerden. Ze zouden de Fransen hebben bedreigd. Parijs sloeg alarm bij de NAVO, waarvan beide landen lid zijn. Daarop arresteerde Turkije vier Turken wegens „spionage” voor Frankrijk.

Wie de volgende klap uitdeelt, weet niemand. Maar dit is het zoveelste teken dat Europa, als het niet uitkijkt, in een enorm conflict verzeild raakt dat het niet kan winnen.

Om te begrijpen waarom, moeten we terug in de tijd. Naar 1914 en de Eerste Wereldoorlog die het Habsburgse Rijk fataal werd. De keizer begon, en verklaarde Servië de oorlog als wraak voor de moord op zijn troonopvolger Franz Ferdinand in Sarajevo. Hij wilde wat symbolische tikjes uitdelen en gauw vrede sluiten. Maar toen gingen alle grootmachten meedoen. Toen de keizer hoorde dat Duitsland Rusland, Frankrijk en Engeland de oorlog had verklaard, verzuchtte hij: „So werden wir jetzt zugrunde gehen.”

Jaren later werd Otto von Habsburg, zoon van de laatste keizer en europarlementariër, gevraagd waarom die oorlog de Habsburgers fataal werd. Konden ze niet winnen? Nee, zei Otto. Het Habsburgse Rijk was een veelvolkerenstaat. Veelvolkerenstaten kunnen geen offensieve oorlogen voeren. Zelfs defensieve oorlogen verloren de Habsburgers meestal. „In een land zonder harde natuurlijke buitengrenzen, waar over de randen heen altijd osmose is tussen verschillende nationaliteiten, kun je geen nationalistische politiek voeren.”

Een van de wezenlijke elementen van de Europese Unie, vervolgde hij, „is precies datzelfde onvermogen om offensief oorlog te voeren. Ze herbergt zoveel volkeren en culturen dat ze dan meteen oorlog met zichzelf zou voeren.”

Nu terug naar de Middellandse Zee. Daar lopen twee conflicten uit de hand. Ten eerste de oorlog in Libië. Europa wil dat er een staakt-het-vuren komt, en vredesonderhandelingen. Maar Libië is in tweeën gedeeld. De ene helft is van de internationaal erkende regering van premier al-Sarraj, gesteund door Turkije en Italië. De andere helft houdt generaal Haftar bezet, met hulp van de Emiraten, Rusland en Frankrijk. Europese landen voeren daar oorlog tegen elkaar. NAVO-landen ook. Er vechten duizenden Syriëgangers in Libië – what can go wrong?

Het tweede conflict draait om Cyprus. Cyprus, Griekenland, Egypte en andere landen doen er gasboringen in zee. Turkije heeft de langste kustlijn in het oost-mediterrane gebied, en bezet een stuk Cyprus. Het voelt zich buitengesloten en eist zijn deel. Het boort nu ook, en sluit deals met Libië om een corridor op zee te forceren. Europa heeft sancties afgekondigd tegen Turkije.

De kans op ongelukken is gigantisch. Militaire ongelukken. Europese landen staan – denk aan Otto – aan twee kanten van het conflict. Ze hebben geen strategie. Extra attractie: de vluchtelingenkraan gaat weer wijd open.

Er is maar één manier om dit te voorkomen: een deal met Turkije, over gas en Libië. Turkije doet wat iedereen zou moeten doen: de erkende regering in Tripoli beschermen. Frankrijk moet stoppen met wapenleveranties en met toeteren tegen Turkije. Turks-Cyprioten moeten bij de gaswinning betrokken worden.

Komend halfjaar is het neutrale Duitsland EU-voorzitter. De EU heeft net een doorgewinterde Duitse diplomaat, Nikolaus Meyer- Landrut, als ambassadeur naar Ankara gestuurd. Dit is hét moment om de spanning met Turkije te verminderen. Hopelijk lukt dat, dan kunnen wij terug naar zwarte Piet.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.