Versoepeling ‘stoplichtbeleid’ in China: meer kolencentrales

Klimaatbeleid In EU en VS verliest steenkool terrein. In China niet: dit jaar steeg het aantal plannen voor kolencentrales met 21 procent.

Meer dan 60 procent van de Chinese stroom komt van steenkool.
Meer dan 60 procent van de Chinese stroom komt van steenkool. Foto Jason Lee/Reuters

Steenkool verliest wereldwijd terrein, maar China gaat recht tegen die trend in. Het land wekt inmiddels de helft van alle kolenstroom in de wereld op en neemt ook een groeiend aantal nieuwe kolencentrales in bedrijf.

En ook de meest recente ontwikkelingen doen de opwarming van de aarde geen goed. In de eerste helft van dit jaar heeft China opmerkelijk veel nieuwe plannen gemaakt voor nieuwe centrales. Sinds de jaarwisseling is het aantal in voorbereiding zijnde kolencentrales met 21 procent toegenomen.

Dat meldde Global Energy Monitor (GEM) donderdag, een Amerikaanse denktank die de bouw van kolencentrales volgt. China heeft nu plannen voor 249,6 gigawatt (GW) aan kolencentrales, terwijl er al 1.040 GW aan centrales staat. Ter vergelijking: de vier Nederlandse kolencentrales hebben een totale capaciteit van 4 GW.

In de nieuwe rapportage beschrijft GEM samen met de Finse ngo Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) dat het aantal nieuwe plannen sterk groeit doordat provinciale overheden de vrije teugel krijgen om bouwplannen te maken. De Chinese regering heeft beperkingen voor de bouw van nieuwe kolencentrales recentelijk deels teruggedraaid. Dat geeft provincies meer vrijheid om de regionale economie te stimuleren – zeker tijdens de coronacrisis.

„Provinciale overheden hebben er veel belang bij om nieuwe kolencentrales te bouwen”, vertelt de Finse onderzoeker Lauri Myllyvirta van CREA, die zelf enkele jaren in China werkte. „Het trekt investeringen aan in bouw, infrastructuur en lokale kolenmijnen. En het stuwt de regionale economische groeicijfers op.”

Schoorsteen

De sterke afhankelijkheid van China van kolencentrales draagt wereldwijd sterk bij aan klimaatverandering. De Chinese elektriciteitssector is goed voor zo’n 10 procent van de totale wereldwijde CO2-uitstoot. Het grootste deel van die CO2 komt uit de schoorsteen van kolencentrales.

Meer dan 60 procent van de Chinese stroom komt van steenkool – de vuilste bron van elektriciteit. Terwijl in Europa en de Verenigde Staten kolencentrales sinds vorig jaar de concurrentie verliezen van aardgascentrales, zonneparken en windturbines, groeide in China de productie van kolenstroom in 2019 met 3 procent. Volgens recente cijfers van energiedenktank Ember was China vorig jaar voor het eerst goed voor de helft van alle kolenstroom ter wereld.

Grote golf nieuwe centrales

De nieuwe kolencentrales die China nu uittekent, voorzien volgens de ngo’s toch nauwelijks in een behoefte. Nadat het aantal afgebouwde centrales in 2015 piekte, voorzag de Chinese regering dat het er te veel werden. Het in 2016 ingevoerde ‘stoplichtsysteem’ stelde beperkingen aan de bouw van nieuwe kolencentrales: nog slechts 3 van de 33 Chinese energieregio’s kregen groen licht voor de planning van kolencentrales.

Vorig jaar werd een grote golf van nieuwe kolencentrales in bedrijf gesteld die dateren uit de periode van vóór het stoplicht, en zoals verwacht is de overcapaciteit inmiddels groot. De twee ngo’s schatten op basis van stroomaanbod en -gebruik dat van de 200 GW aan nieuwe centralecapaciteit die sinds 2015 is opgeleverd (vooral kolencentrales en wat gascentrales) 140 GW overbodig is.

Desondanks lijkt nu de volgende fase van de varkenscyclus te zijn aangebroken. Het stoplichtbeleid is het afgelopen jaar sterk versoepeld, aldus GEM. Inmiddels staat in 19 regio’s het licht op groen. De laatste versoepelingen dateren van eind februari, en al snel daarna werden volgens Myllyvirta in hoog tempo bouwplannen goedgekeurd. In de eerste 18 dagen van maart kregen méér centrales een bouwvergunning dan in heel 2019.

In totaal werd er sinds de jaarwisseling voor 41 GW aan nieuwe plannen voor kolencentrales aangekondigd. De ngo’s baseren zich op aankondigingen in Chinese vakbladen en, voor kolencentrales die al in aanbouw zijn, op satellietfoto’s.

Concurrentie van wind en zon

Zullen al die centrales ook gebouwd worden? De Chinese centrale overheid schreef vorige week dat het nota had genomen van de hausse van provinciale plannen, maar nam geen maatregelen. Maar ook in de gereguleerde Chinese stroommarkt hebben de centrales het volgens Myllyvirta moeilijk. Ook in China concurreren kolencentrales met de steeds goedkopere wind- en zonnestroom, en met nieuwe kerncentrales.

Op de onder klimaatwetenschappers populaire nieuwssite Carbon Brief schreef de Fin vorig jaar dat de nutsbedrijven een extreem laag rendement van 1 procent halen, en dat er ook bedrijven failliet gingen. Hij voorspelt dat de oudere Chinese kolencentrales de komende jaren uit de markt gedrukt worden en dat de nieuwere minder uren zullen maken.

Veruit de meeste Chinese kolencentrales zijn echter nieuw, en de Chinese klimaatplannen staan toe dat de landelijke CO2-uitstoot stijgt tot 2030. Voor de klimaatambities van de wereld is dat fnuikend. Het VN-klimaatpanel IPCC berekende in 2018 dat de wereldwijde CO2-uitstoot tussen 2010 en 2030 bijna moet halveren om de opwarming van de aarde beperkt te houden tot anderhalve graad. Het mondiale gebruik van kolen moet met 60 tot 80 procent omlaag.