Opinie

Verkoop bij opbod maakt de stad kapot

Opinie 010 Bij de verkoop van maatschappelijk vastgoed kijkt de gemeente Rotterdam alleen naar de hoogste (eenmalige) opbrengst. Maatschappelijke initiatieven staan hierdoor buitenspel, en dat moet echt anders.

Illustratie Ank Swinkels

Terwijl de stad op het corona-slot ging waren de gebieden waar geïnvesteerd is in de sociale infrastructuur en initiatieven het meest veerkrachtig. Bijvoorbeeld in West: binnen enkele dagen was www.DelfshavenHelpt.nl in de lucht, waren er 150 vrijwilligers actief, werden er buurtmaaltijden gekookt, laptops voor kinderen geregeld en buurtmaatjes gelinkt aan bewoners die het moeilijk hadden. Dit was dankzij het bestaande netwerk van lokale initiatiefnemers die snel konden samenwerken met (in)formele zorg- en welzijnspartijen én de lokale politiek.

Zo draagt de samenleving bij aan de zorgtaak van de lokale overheid.

De gemeente investeert in deze netwerken met programma’s als Veerkrachtig BOTU2028, Couleur Locale en Delfshaven Coöperatie. Die netwerken verknopen zich en hechten zich aan plekken in de wijken. Maar tegelijk vaart dezelfde gemeente met haar grond en vastgoed een ééndimensionale koers die de bodem wegslaat onder wat is opgebouwd.

Dat gebeurt bijvoorbeeld bij het Zelfregiehuis aan de Taandersstraat in Bospolder Tussendijken. Dit lokale initiatief komt voort uit een Vrouwen Emancipatie Netwerk dat mensen uit kwetsbare posities naar sociale en economische kansen brengt. Waar tientallen mensen uit kansloos geachte posities hun weg hebben gevonden naar werk. Waar een uitvalsbasis is voor het zelfbeheer van het naastgelegen Park 1943. En waar bewoners de cursus milieucoach kunnen volgen om zelf de kansen van energietransitie te pakken. Maar midden in de coronacrisis blijkt het pand van dit Zelfregiehuis op Funda te zijn gezet door de gemeente, de afdeling vastgoed van het cluster Stadsontwikkeling. Voor de hoogste bieder.

Dit is geen incident. Een greep uit de afgelopen tijd: het Wijkpaleis dat op het nippertje haar maak- en buurtbroedplaats kon realiseren door een motie van de gemeenteraad. Het bewonersinitiatief Croosland dat een school wilde kopen en investeren in een maatschappelijke voorziening op de begane grond, is afgeketst op onwil. Het Rotterdams Woongenootschap dat ondanks grote inzet van vrijwilligers geen vaste grond onder de voeten krijgt bij het realiseren van betaalbare huurwoningen, terwijl wooncoöperaties gemeentelijk beleid zijn. Kunstenaars die naar de randen van de stad worden verdrongen, aangewezen op het precaire bestaan met een anti-kraak overeenkomst. Huisartsen die ondanks een huurcontract moeten wijken voor een huurder die meer opbrengt. De Speeltuinvereniging BoTu die dit jaar 75 jaar bestaat, wegmoet op hun huidige plek maar geen alternatief aangeboden krijgt. Rijnmond Multicultureel Centrum die maar niet in gesprek komt over de aankoop van hun pand. De lijst is inmiddels eindeloos en laat een hardnekkig patroon zien dat niet meer genegeerd kan worden.

Wij zien een gemeente die probeert om gebiedsgericht te opereren, gevoelig voor wat in de netwerken speelt, met gebiedsprogramma’s, stadsmarinier, en pilotstatus coöperatief wonen. Met vallen en opstaan, maar toch: heel goed. Maar we zien ook een gemeente die met haar verkoopstrategie voor maatschappelijk vastgoed alleen kijkt naar eenmalige hoogste financiële waarde en niet naar maatschappelijke en economische waarde op lange termijn. Het gevolg is dat maatschappelijke initiatieven bij ondoorzichtige verkoopprocedures en grondonderhandelingen buitenspel staan. En heel veel ‘meestribbelende’ ambtenaren tussen het kastje en de muur. Het leidt tot meer kleinere appartementen, speculatie, gentrificatie en leegstand ná een overhaast verkooptraject. ‘Pak je Ruimte’, maar dan vooral voor partijen die kapitaal, plancapaciteit en exit-waarde hebben om hun slag te slaan. De waarde wordt aan de stad onttrokken en de ongelijkheid neemt verder toe.

Dat is dom en kortzichtig omgaan met de publieke middelen van de stad.

Dat er nu zo veel panden (600!) op de verkooplijst staan komt mede door het Nieuw Rotterdams Welzijn. Dat stelt dat één buurthuis per wijk voldoende is. Dat werkt misschien in Kralingen en Hillegersberg maar niet in het overgrote deel van de andere wijken in Rotterdam. Dit publieke bezit allemaal verkopen voor het hoogste bod leidt tot kaalslag van het stedelijke ecosysteem en kansen voor Rotterdammers. We zijn toch geen Barendrecht? Het lijkt alsof Rotterdam onder het huidige college nog één keer uitverkoop houdt om daarna de winkel te sluiten.

Gemeentelijk vastgoed én grond zijn een prachtig middel zijn om publieke doelen duurzaam te bereiken met initiatieven van burgers die daar zelf ook op de lange termijn belang bij hebben. Een rijkere gereedschapskist met meer nuance is dan de voorwaarde. Op de schaal van de wijk is enorm veel kennis en netwerk aanwezig om mét het maatschappelijk middenveld, het liberale initiatief en gebiedscommissie in de wijk strategisch te bepalen welke panden voor de maximale waarde voor woningbouw te bestemmen en waar andere functies nodig zijn. In goede balans met maatschappelijke, welzijn-, zorg- en culturele functies en in combinatie met vernieuwende woon-arrangementen.

Burgers die zichzelf organiseren in een coöperatie of stichting zullen wellicht minder financiële waarde en rendement in hun businesscases kunnen opnemen. Maar maak dan de maatschappelijk en economische waarde inzichtelijk. Werk mee aan de ontwikkeling van slimme hybride verdienmodellen. Spreek terugkoopgaranties af met partijen. Stuur met erfpacht om nu inkomsten te hebben én later invloed in bestemming en waarde van de grond te houden. Stop de verkokering en handel naar de integrale beleidsdoelen van de gemeente.

De verkoopstrategie is beleid dat ‘nu eenmaal’ wordt uitgevoerd, aldus die meestribbelende ambtenaren. Maar het is aan de gemeenteraad om in te grijpen wanneer nieuwe omstandigheden en onvoorziene effecten dat beleid in een ander licht plaatsen. Je kan het maar één keer fout doen. Je kan het tot in lengte van dagen goed doen. Kom op Rotterdam, wij zijn je burgers. We make it happen.

(Zelfregiehuis), (Delfshaven Coöperatie), (Rotterdams Woongenootschap), (Wijkpaleis), (Voorgoed Agency), (Croosland), (Erasmus Universiteit Rotterdam), (Stadsherstel Rotterdam),