Analyse

Met Martijn van Helvert als kandidaat móét het in het CDA wel over Baudet gaan

Lijsttrekkersverkiezing Het CDA heeft er onverwachts een derde kandidaat-lijsttrekker bij: Kamerlid Martijn van Helvert. Het debat zal dankzij hem vooral over samenwerking met FVD gaan.

Martijn van Helvert (CDA) tijdens een Tweede Kamerdebat
Martijn van Helvert (CDA) tijdens een Tweede Kamerdebat Foto ANP/BART MAAT

Met de onverwachte kandidatuur van Tweede Kamerlid Martijn van Helvert heeft de strijd om het CDA-lijsttrekkerschap een nieuwe wending gekregen. De uitgesproken Van Helvert, Kamerlid sinds 2014, zal naar verwachting het koersdebat in de partij nog meer over eventuele samenwerking met Forum voor Democratie, en in iets mindere mate de PVV, laten gaan.

De Limburger Martijn van Helvert (42) meldde zich woensdagavond, op de laatste dag dat kandidaten zich nog konden melden. Zijn kansen worden in het CDA minder groot ingeschat dan die van Hugo de Jonge (minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en Mona Keijzer (staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat). Van Helvert staat bekend als lid van de rechtervleugel in de Kamerfractie (negentien zetels).

Van Helvert profileert zich in de Kamer als zuidelijk, rooms-katholiek politicus. Hij haalde een Mariabeeld naar de Tweede Kamer, houdt geregeld spreekuur in Sittard, en kan bogen op een regionale populariteit. In 2017 behaalde hij 19.106 voorkeursstemmen.

Lees ook: Hugo de Jonge: breedsprakige man met een actieplan

Praten met Assad

Als woordvoerder voor Buitenlandse Zaken en Defensie valt Van Helvert vaak op met zijn uitspraken. Zo bepleitte hij vorig jaar hernieuwde diplomatieke banden met de regering van Syrië, omdat president Bashar al-Assad „onderdeel is van de oplossing”. Van Helvert staat ook bekend als fel debater. Tijdens de moeizame Kamerdebatten met minister en partijgenoot Ank Bijleveld (Defensie) over de zeventig burgerdoden in de Iraakse stad Hawija sprong hij keer op keer voor haar in de bres.

Als kandidaat schuift Van Helvert niet zichzelf, maar minister Wopke Hoekstra (Financiën) naar voren als kandidaat-premier. Dat is opvallend, omdat Hoekstra zelf heeft gezegd niet beschikbaar te zijn voor het lijsttrekkerschap. Onduidelijk is of Hoekstra wel zat te wachten op de actie van Van Helvert.

Tijdens de korte campagne om het lijsttrekkerschap (tot 9 juli) zal het vrijwel zeker veel gaan over samenwerking met FVD en PVV. Die kwestie verscheurt het CDA sinds de partij toetrad tot een coalitie in Noord-Brabant met de partij van Thierry Baudet. In een interview met het Radio 1-programma Met het oog op morgen zei Van Helvert woensdagavond dat hij landelijke regeringssamenwerking met FVD niet uitsluit, als Baudet tenminste matigende stappen zet. „Ik zie wel in mijn eigen regio bijvoorbeeld, of in Brabant, dat de samenwerking wel goed verloopt, maar daar zie ik Baudet ook nooit.”

Van Helvert heeft een persoonlijke geschiedenis met het rechts-populisme. Toen hij in 2011 fractievoorzitter was van het Limburgse CDA vormde zijn partij een coalitie met de PVV. Dat college klapte door toedoen van Van Helvert al in 2012. Van Helvert vond dat twee PVV-gedeputeerden de toenmalige Turkse president Abdullah Gül hadden beledigd, door te weigeren bij een lunch aanwezig te zijn.

Door Van Helverts relatief welwillende houding ten opzichte van FVD, die hij deelt met Mona Keijzer, kan Hugo de Jonge bijna niet anders dan hier een belangrijk campagnethema van maken. De Jonge sloot, in steeds minder behoedzame bewoordingen, deze samenwerking recent uit. Strategisch komt het hem niet slecht uit dat hij nóg een tegenstander heeft: Van Helverts politieke profiel ligt dichter bij Mona Keijzer dan bij De Jonge, en hij zou dus stemmen bij haar weg kunnen halen.

Lees ook: Mona Keijzer wil lijsttrekker van het CDA worden: „Ik wil af van dat hullie-zullie.”

‘Bah, vies. Afblijven!’

Dat het debat over FVD niet is gaan liggen, blijkt wel uit de nieuwste editie van het partij-ideologisch tijdschrift Christen-Democratische Verkenningen. Daarin schrijft oud-minister Piet-Hein Donner dat het CDA FVD niet mag uitsluiten. Donner: „De reactie ‘Bah, vies. Afblijven!’ is wel begrijpelijk. Maar men zet daarmee zichzelf buitenspel, en niet de ander.” Volgens Donner kan FVD „de tanden stukbijten op de weerbarstige realiteit”, als de partij verantwoordelijkheid gaat nemen. Donner was in 2010 voorstander van samenwerking met de PVV. Die minderheidscoalitie van VVD, CDA en gedoogpartner PVV, die in 2012 viel, is een diep trauma in de geschiedenis van het CDA. Dat trauma voedt voor een deel de weerzin tegen FVD. Ook uitspraken van Thierry Baudet dragen daartoe bij. Zo zei Baudet onlangs dat de „cultuurmarxistische linkse mainstream”, waaronder het CDA, uit is op „de vernietiging van Nederland”. Een meerderheid van de CDA-bestuurders, bleek uit een NRC-enquête, ziet landelijke samenwerking met Baudet daarom niet zitten. Wel willen ze regionale en lokale afdelingen de ruimte geven zelf een afweging te maken.

Het principiële debat daarover zal de komende paar weken in alle hevigheid gevoerd gaan worden.

Lees ook deze enquête onder CDA-bestuurders: Samenwerken met Baudet? Landelijk nooit!