Indiër zoekt met lichte teint geluk

Huidbleekmiddelen In navolging van de mondiale antiracismeprotesten ligt ook India’s obsessie met huidskleur weer onder vuur. Maar huidbleken laat zich lastig uitroeien.

Een cliënt van een schoonheidssalon in Bhopal, India, krijgt een gezichtsbehandeling die een lichtere huidskleur moet opleveren. In de niet-westerse wereld zijn deze ingrepen populair.
Een cliënt van een schoonheidssalon in Bhopal, India, krijgt een gezichtsbehandeling die een lichtere huidskleur moet opleveren. In de niet-westerse wereld zijn deze ingrepen populair. Foto SANJEEV GUPTA/EPA

Shaadi.com, een van de grootste relatiebemiddelingsbureaus voor Indiërs en de Indiase diaspora, pronkt graag met zijn successen. Op de website scroll je eindeloos langs selfies van pas getrouwde stelletjes die innig verstrengeld of ietwat ongemakkelijk naast elkaar zitten, voorzien van teksten als ‘dankzij Shaadi.com heb ik mijn prins gevonden’.

Hun geheim? Een oneindige hoeveelheid filters waarmee singles – maar vaker nog hun ouders – nog verfijnder kunnen zoeken naar de beste huwelijkskandidaat. Een filter voor religie, voor familiewaarden en tot voor kort ook de teint van iemands huid. Gebruikers konden aangeven of ze fair (licht), wheatish (tarwekleurig) of donker zijn en daar ook hun potentiële nieuwe partner op selecteren.

Foutje, zegt het bedrijf nu. Niet uit zichzelf. Een online-petitie bewoog de online koppelaar er eerder deze maand toe het volgens de opstellers discriminerende huidskleurfilter te schrappen. „Wij geloven dat liefde in alle vormen of maten komt”, reageerde het bedrijf op Twitter. „De filter was een blinde vlek en is verwijderd.”

Zo blind was die vlek niet. Niet in India, waar de obsessie met het hebben van een lichte huidskleur zo diep is verankerd, dat een miljoenenindustrie is ontstaan rondom crèmes, facewashes en bleekmiddelen die hun gebruikers beloven dat ideaal te kunnen bereiken.

Bollywood-sterren ‘hypocriet’

In navolging van de wereldwijde anti-racismeprotesten die zijn uitgebroken, ligt die norm nu onder vuur. Bollywoodsterren als Priyanka Chopra die zich na de dood van de zwarte Amerikaanse arrestant George Floyd uitspraken tegen racisme, werden op sociale media voor hypocriet uitgemaakt: in eigen land waren zij vaak het gezicht van producten die een lichte huid verkopen.

Lees ook: Hij geeft de kastelozen een stem

„Van jongs af aan wordt ons ingehamerd dat een lichte huid mooi is en donker lelijk”, zegt Itisha Nagar die als promovenda aan de University of Delhi onderzoek doet naar schoonheidsidealen. Niet in de laatste plaatst vanwege India’s complexe kastensysteem. Het hebben van een donkere huid wordt geassocieerd met lagere kasten, omdat zij vaak zwaardere arbeid in de zon verrichten.

„Onze huidskleur is de zoveelste graadmeter die onze positie in de maatschappij bepaalt”, zegt Nagar. „En met al onze tinten bruin is er altijd wel iemand boven je en onder je.”

De huidskleurfilter van Shaadi.com is dan ook niets nieuws. Ouders die in krantenadvertenties een match voor hun zoon of dochter zoeken, noemen regelmatig een lichte huid als een van hun criteria. Een ideaal dat ze weerspiegeld zien in Bollywoodfilms en reclamecampagnes waarin de acteurs en actrices vrijwel zonder uitzondering een bijna roomkleurige huid hebben.

Ook de reclames voor de middelen zelf spelen daarop in. „Toen ik jong was, was de verhaallijn altijd hetzelfde”, zegt onderzoekster Nagar. „Donkere vrouw is onsuccesvol, onzeker. Maar dankzij die crèmes vindt ze ineens haar droomman of -baan.”

In 2014 werden na aanhoudende kritiek de regels in India aangescherpt en kwam een verbod kwam op zulke stereotypes. Maar de impliciete boodschap is nog altijd dezelfde, zegt Nagar. Dat geldt volgens haar ook voor nieuwe namen en omschrijvingen die producten kregen. „‘Brightner’ of ‘pearl glow’ zie je nu veel, maar uiteindelijk zijn het nog steeds witmakers.”

Filmster Chopra, die optrad in de campagne van Garniers ‘Light Ultra’, zei later in interviews dat ze spijt had dergelijke crèmes te hebben gepromoot. Toch zijn de smeersels, middeltjes en zelfs pillen die een lichte huid beloven in India nog altijd mateloos populair. En niet alleen daar. Ook elders in Azië en op het Afrikaanse continent verdienen giganten als Unilever en L’Oreal er miljoenen mee.

Huis-tuin-en-keukenmiddeltjes

Door de recente protestgolf in de Verenigde Staten en elders hebben campagnes tegen dit soort producten een nieuwe impuls gekregen. Met effect. Vorige week kondigde de Amerikaanse gigant Johnson & Johnson aan per direct te stoppen met de productie van hun Fine Fairness en Clear Fairness-lijn, beide onder meer in India verkrijgbaar.

In een verklaring stelde het bedrijf: „Gesprekken in de voorbije weken hebben benadrukt dat sommige namen en claims op onze producten […] de suggestie wekken dat een lichte of witte huid beter is dan je eigen huidskleur. Dit was nooit onze bedoeling – een gezonde huid is een mooie huid.”

Net als tegen Shaadi.com loopt nu ook een petitie die Unilever oproept haar ‘Fair & Lovely’-lijn, waarmee de multinational marktleider is in India, af te schaffen. Ruim 13.000 mensen hebben deze nu ondertekend. Donderdag maakte het Brits-Nederlandse concern bekend dat de lijn niet wordt afgeschaft, maar dat wel de naam ervan zal veranderden naar een die past bij „een meer inclusieve visie op schoonheid”.

„Zelfs als ook zij uit de winkel verdwijnen, dan komt er wel weer iets anders voor in de plaats”, zucht Varisha Tariq (22). Toen de studente uit Delhi nog een baby was, smeerde haar moeder haar al in met een mengsel van melk, kurkuma en bloem van kikkererwten, gelovend – zoals zovelen in India– dat dit haar huid lichter zou maken. Op haar dertiende volgden, tegen haar wil, potjes bleekcrème.

„In India draait alles om het huwelijk”, zegt Tariq. „En met een lichte huid, krijg je een betere echtgenoot. Dat is nog altijd de leidende gedachte. Dan kun je filters verwijderen of producten stopzetten, maar de behoefte ernaar verdwijnt niet.” Zo zijn er altijd nog de traditionele huis-tuin-en-keukenmiddeltjes. Tariq: „Mijn kleine zusje wordt nu ingesmeerd met hetzelfde mengsel dat mijn moeder op mij gebruikte.”