Vroeger kreeg je nog les uit een boek dat stilligt

Digitaal leesvoer Thuisonderwijs is vooral heel veel ronddwalen in een digitale leeromgeving, merkt Josephine Rombouts.

Illustratie Claudia van Rouendal

We krijgen een brief van de school dat we het formulier van de profielkeuze nog niet hebben ingeleverd. Dat was even opgeschort door de corona maar als het deze week niet komt dan, suggereert de brief, kan er van alles gebeuren. Wat er dan gaat gebeuren, wordt niet nader benoemd: uitsluiting, afvoering, schorsing?

PS: deze boodschap is automatisch gegenereerd en kan niet beantwoord worden.

„Maar die had ik toch al ingeleverd?”, zegt mijn puber.

„Ja, maar blijkbaar moet je nu het formulier op papier inleveren.”

Er is een link naar ‘het decaanweb’. Een vrolijke uil knipoogt ons toe vanaf een nieuwe website. Na tien minuten moeten we vaststellen dat daar de profielkeuze die we ooit invulden niet te bereiken is. Na het bestuderen van een heleboel e-mails herinnert mijn zoon zich dat er een voorlichtingsdag was waarop hij een link kreeg en een wachtwoord moest aanmaken.

„Weet je die link nog?” Na enig zoeken komt die tevoorschijn op zijn school-iPad.

„Weet je je wachtwoord nog?” Gelukkig komt er een van de bizarre associaties bovendrijven die een puber kan maken op een meer dan tandeloos saaie dag. Na dertig minuten zoeken vinden we het formulier. We zitten nu op de school-iPad dus dat kan niet geprint. Hij maakt een screenshot. Die stuurt hij naar mijn laptop. Ik kan na drie kwartier een formulier uitprinten dat twee maanden geleden digitaal al is verstuurd met bevestiging van ontvangst door de school.

Dat moet de dreiging van de laatste schoolbrief weer voor even afwenden.

Tijdens de bijna drie maanden thuisonderwijs heb ik rondgedwaald in de digitale leeromgeving van mijn zonen. De websites waren vrolijk, met dagelijks wisselende actieve leerders op de inlogpagina. Een leuke bijverdienste voor een grafisch designer, lijkt me dat. Iedere pagina zag er professioneler uit dan de vorige. Een flink salaris voor een team van websitedesigners moet dat zijn. Ieder digitaal boek was kleuriger dan het vorige. Een mooie markt voor de schoolboekenbranche. En alles op de klassikaal aangeschafte iPad. Een geniale zet van een groot computerbedrijf.

Als in een snoeptrommel met steeds aantrekkelijker aanbod surfen, klikken, vinken en importeren we. Aan het einde van de middag kunnen we weer een goede voorraad digitaal voer voor docenten aanleveren. Want we zijn gewaarschuwd: „Ik kan in het systeem zien of en hoe lang je eraan hebt gewerkt.”

In het kinderboek Momo en de tijdspaarders laat Michael Ende (ook schrijver van Het oneindige verhaal) mensen tijd sparen. Mannen met bolhoeden overtuigen iedereen ervan dat je tijd kunt sparen, tot alle mensen rondrennen in een steeds dwingendere race die hun niets oplevert. Het zijn de mannen met de bolhoeden die de tijd oogsten, ze roken de lotusbloemen die dagelijks openbloeien, in dikke sigaren op.

Lees ook: In het virtuele klaslokaal ligt vervreemding op de loer.

Een veel te poëtisch beeld natuurlijk om ooit de politieke agenda te bereiken: lotusbloemen die dagelijks openbloeien. We hebben het hier over het onderwijs. Onze investering in de toekomst van onze maatschappij. Dat is een zaak waarover je zoveel en zo technisch mogelijk rationele beslissingen moet nemen. Anders wordt het een rommeltje.

„Geachte ouders, beste leerling, deze week moet al het huiswerk, dat al gemaakt had moeten zijn vorige week, ingeleverd worden. Het cijfer wordt op basis van deze gegevens gegeven. PS: deze boodschap is automatisch gegenereerd en kan niet beantwoord worden.”

„Maar dat had ik al ingeleverd! Oh nee, een glitch. Het is niet verstuurd.”

„Wat herinner jij je van school?”, kreeg ik als vraag tijdens de lerarenopleiding. De kleine prins lezen tijdens de Franse les, was mijn onmiddellijke antwoord. De dag dat ik de rol van de vos mocht voorlezen, die dag herinner ik me van school. Het plaatje van de vos in mijn boek, de Franse leraar op de punt van zijn tafel. Hij las de prins, ik las de vos. Ik verstond er zeer weinig van maar het gezicht van de leraar herinner ik me, de twinkeling van zijn ogen en een gek soort grinnikje dat hij had als hij ergens plezier om had. Er was dus iets om te lachen in dat boek, iets waar deze man zich om zat te verkneukelen. Dat was aanleiding om niet alleen mijn Franse werkwoorden voor de wekelijkse toets te leren, maar om te proberen ze te onthouden.

Alle leerlingen hadden het boek Le petit Prince moeten kopen, 9,95 bij de plaatselijke boekhandel. Je kunt er best leuke dingen mee, met een boek. Je kunt het lezen. Je kunt je leerlingen een stukje laten vertalen. Je kunt ook de grammatica uitleggen, naar aanleiding van een boek: zoek de persoonlijke voornaamwoorden ik, jij, hij in het boek op en schrijf ze in je schrift. Schrijf zelf een dialoog voor de kleine prins en de roos. We hebben er een jaar lang van alles mee gedaan, met dat boek. Het waren de jaren 70. Leraren mochten nog hun eigen lesprogramma samenstellen. Deze man had ervoor gekozen om ons in de zes jaar van de middelbare school ieder jaar een boek te laten kopen, en voor de hele rit één werkwoordenboek en één idioomboek.

Na een paar weken werd de digitale leeromgeving anno 2020 me even te veel.

„Dat komt omdat je een boomer bent”, legde mijn zoon vriendelijk uit. Hij kan heel snel switchen van de invuloefening naar de pagina met de werkwoorden. Ik nam mijn Franse werkwoordenboek uit de kast en hij bekeek met flinke argwaan de beduimelde A5-pocket. Pas toen we woord voor woord het naast zijn pagina in zijn digitale lesboek hadden gelegd, stemde hij erin toe het te gebruiken. Met enige terughoudendheid. Na een paar weken moet hij schoorvoetend toegeven dat het handig is, een boek dat stil blijft liggen. Dat dezelfde informatie op dezelfde pagina heeft, niet alleen dit jaar maar ieder jaar weer. En zelfs als je van school bent is het er nog steeds om je te helpen als je opeens de brieven van Diderot wilt gaan lezen.

Ik weet niet wat mijn zoons zich gaan herinneren van hun schooltijd. Mijn herinneringen aan hun schooltijd en hun drie maanden thuisonderwijs dit jaar zijn een zee van digitale leermiddelen.

PS: deze boodschap is automatisch gegenereerd en kan niet beantwoord worden.

In september komt van Josephine Rombouts het boek De weg naar Cliffrock Castle uit. Daarin beschrijft zij hoe haar besluit haar zoons thuisonderwijs te geven haar noopte van Nederland naar Schotland te verhuizen.