Europese kans voor braingain techtalent

Leven en werken in Silicon Valley Veel buitenlandse studenten zien hun toekomst in de VS in rook opgaan, ziet Marietje Schaake.

Illustratie Pepijn Barnard

Steeds vaker verschijnen er tijdens mijn online spreekuur onzekere ogen op het scherm. In plaats van literatuur, bespreken mijn studenten nu hun toekomstscenario’s. En die zijn door de coronacrisis snel veranderd. Onder druk van hun hoop en verwachtingen werkten ze zich bijna te pletter om hun studie af te maken. ‘Een diploma van Stanford opent alle deuren’, hoorden ze tot een paar maanden geleden. Afgestudeerden konden vaak kiezen tussen verschillende droombanen in de VS. Door de coronacrisis en de groeiende werkloosheid is het nu zelfs voor Stanford-studenten moeilijk een baan te vinden.

De meeste technologiebedrijven hebben een vacaturestop en de werkloosheid stijgt in ongekend tempo. Net nadat studenten in het hele land online afstudeerden, stelde president Trump grootschalige visumbeperkingen in. Voor hem is de pandemie slechts het zoveelste excuus om grenzen te sluiten.

De meeste buitenlandse studenten willen graag in de VS blijven om te werken, zeker als kansen ontbreken in hun land van herkomst. Sommigen van hen durfden tijdens de lockdown niet terug naar familie uit angst dat hun toekomst in de VS in rook zou opgaan.

Na maanden in een studentenkamer de pandemie eenzaam te hebben uitgezeten, lijkt alles nu voor niets geweest. Met Trumps executive order om de uitgifte van werkvisa aan buitenlandse arbeidskrachten fors in te perken, zijn ook de kansen bevroren op een werkvisum als je studievisum verloopt.

Terwijl ik studenten zie speuren naar kansen en oplossingen, komen herinneringen boven aan mijn eigen pogingen om na mijn studie in de VS te blijven. Na mijn middelbare school studeerde ik een jaar in Ohio, en na mijn studie woonde ik een half jaar in Washington DC. Nadat ik in 2005 een fellowship had gekregen op Capitol Hill bij de Democraten, wilde ik dolgraag blijven. Ook op mij oefende de belofte van de Amerikaanse droom, van de wereldmacht, aantrekkingskracht uit.

Steeds bleek het onmogelijk een visum te krijgen. Als student kon dat wel, maar alleen uitzonderlijk getalenteerde mensen konden daarna in speciale gevallen een baan krijgen.

Toen ik na de fellowship toch een baan aangeboden kreeg, kon ik een visum aanvragen, maar het verwerken daarvan zou minimaal acht maanden duren. Die periode kon het Migration Policy Institute waar ik terecht zou komen niet overbruggen zonder medewerker. Tegelijkertijd mocht ik geen visumaanvraag doen zonder baangarantie. Opnieuw keerde ik terug naar Europa.

Na tien jaar in het Europees Parlement vloog ik vervolgens toch weer de oceaan over. Techbedrijven en universiteiten zijn meesters in het rekruteren van de beste mensen uit het buitenland. Met eigen advocaten zorgen ze voor een rimpelloos visumproces.

In Californië, en eigenlijk het hele Amerikaanse bedrijfsleven, is met afschuw gereageerd op Trumps nieuwste visumbeperkingen. De president probeert vooral zijn eigen achterban, die werkloos raakt als gevolg van de coronacrisis, te bereiken. In Californië en andere staten die hard getroffen worden door de bevroren immigratiestroom, zit zijn achterban niet.

Hier ligt nu wél een grote kans voor Europa. Als de EU slim is, komt het met een actieve campagne om techtalenten die in de VS voor een dichte deur staan, direct uit te nodigen. Canada deed dat eerder ook. Juist nu het in de VS moeilijk is een visum te krijgen, zouden Europese regeringen aanvraagprocedures kunnen versnellen. De studenten die ik ken behoren tot de wereldtop en ook voor allerlei informatica-experts zou de rode loper moeten worden uitgerold. Als Europese regeringen en bedrijven het slim spelen, kan de braindrain daar worden omgezet in een braingain aan technologische expertise hier.

Marietje Schaake, voormalig Europarlementariër, werkt voor de universiteit van Stanford, waar ze zich vooral bezighoudt met kunstmatige intelligentie. Ze schrijft een tweewekelijkse rubriek over leven en werken in Silicon Valley.