Analyse

CDA krijgt wat het juist niet wil

Lijsttrekkersstrijd Het partijbestuur hoopte op een eenduidig verhaal met één overtuigende kandidaat. Nu hebben zich er al vier gemeld.

Pieter Omtzigt in het gebouw van de Tweede Kamer. Omtzigt is kandidaat lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen voor het CDA.
Pieter Omtzigt in het gebouw van de Tweede Kamer. Omtzigt is kandidaat lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen voor het CDA. Foto Bart Maat / ANP

De lijsttrekkersverkiezing in het CDA is precies geworden wat het partijbestuur niet wilde. Na maandenlange interne discussies over de partijkoers en over wel of niet samenwerken met Forum voor Democratie, hoopte het bestuur dat de rust in de partij terug zou keren met één kandidaatlijsttrekker en één verhaal. Maar inmiddels hebben zich vier kandidaten gemeld die geen eenduidig verhaal hebben over waar de partij voor staat.

Nadat minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) zich vorige week kandideerde en staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken en Klimaat) deze dinsdag volgde, hebben ook de Kamerleden Martijn van Helvert en Pieter Omtzigt zich in de strijd gemengd. Vooral die laatste twee zijn een grote verrassing. In het CDA ontvouwt zich de komende tijd niet alleen een machtsstrijd, maar zeker ook een ideeënstrijd.

Links of rechts van het midden

Al maandenlang zijn de meningen verdeeld over de koers van de partij. Een deel van de achterban vindt dat het CDA in de jaren onder oud-fractievoorzitter Sybrand Buma, inmiddels burgemeester van Leeuwarden, teveel naar rechts is opgeschoven op sociaal-culturele thema’s als migratie en identiteit.

Een ander deel van de CDA-leden voelt zich juist thuis bij die cultureel-conservatieve koers en ziet daar ook groeipotentie. Waar linkse partijen de afgelopen jaren versnipperden, wonnen rechtse partijen aan populariteit. In de Peilingwijzer, een afgewogen gemiddelde van de kiezersonderzoeken door I&O Research, Ipsos en Kantar, scoren VVD, PVV en FVD samen tussen de 65 en 77 zetels. Ter vergelijking: de linkse partijen GroenLinks, PvdA en SP scoren in die peiling in totaal tussen de 33 en 41 zetels. Groei, zo wordt negen maanden voor de Tweede Kamerverkiezingen geredeneerd, zit op de rechterflank.

Zij aan zij

Het CDA reageerde eind vorig jaar op de koersdiscussie met een visiestuk: Zij aan zij. Dat stuk, dat gaat over waar de partij in 2030 zou moeten staan, vertelde het verhaal van een middenpartij die zich niet richt op bezorgde burgers, maar op gemeenschapszin, kleinschaligheid en kritiek op het kapitalisme. Het CDA zou zich ook meer moeten richten op kiezers in de grote stad.

Uit interviews die De Jonge gaf na de bekendmaking van zijn kandidatuur was duidelijk dat hij dat stuk als basis voor zijn denken had gebruikt. Even leek het erop dat het partijbestuur daarmee kreeg wat het wilde: één verhaal en één kandidaat. Maar Keijzer en Van Helvert positioneerden zich juist als kandidaten voor de achterban die niet terug naar het midden wil en die vindt dat de partij er vooral voor de regio is. Met de kandidatuur van Pieter Omtzigt, die bekend staat als de ‘pitbull van het parlement’ zal de strijd verder verhevigen.

Voor leden valt er dus iets te kiezen. De Jonge sluit landelijke samenwerking met FVD uit, Keijzer en Van Helvert niet. Omtzigt zegt in NRC dat FVD zich zelf heeft uitgesloten na uitspraken van Baudet over het CDA. Volgens de FVD-leider zijn de christendemocraten uit op ‘de vernietiging van Nederland’.

Lees ook het interview met Pieter Omtzigt over zijn kandidatuur: ‘Politiek moet weer gaan om echte problemen, niet om spoeddebatten’

Vrijdag doet het partijbestuur een meervoudige voordracht. Daarna is er nog de mogelijkheid voor andere kandidaten om zich als tegenkandidaat te melden. De eerste stemronde voor CDA-leden is op 6 juli. De partij organiseert op die dag hoogstwaarschijnlijk ook een debat tussen de kanshebbers. Van de gewenste rust in de partij zal even geen sprake zijn.

Interview Omtzigt In het nieuws 6 Luister ook naar deze aflevering van Haagse Zaken: CDA, sociaal-christelijk of rechts-conservatief?