Opinie

Verdwijnkunst in de wastafel

Joyce Roodnat Verdwijnkunst bestaat en bestrijdt schaterend de eeuwigheid, ze eist een radicaal geloof in kunst. Joyce Roodnat is onder de indruk van de vluchtige kunst van Marta Grossi en Elina Chauvet.

Joyce Roodnat

Een kunstenaar streeft naar de eeuwigheid – voor minder doet die het niet. Althans, zo lijkt het en dat idee zal ingegeven zijn door het ontzag voor kunstwerken die de eeuwen hebben getrotseerd, en daarmee ontzag voor de naam en faam van hun makers. Maar het is geen wet. Soms is het werk weg en komt nooit meer terug. Het versleet, of het werd bestormd. Of het verdwijnen was ingecalculeerd. Van het werk van Marina Abramovic bestaan video’s, maar die zijn nooit meer dan een bleke echo van de daadwerkelijke performance.

Verdwijnkunst heb je overal. Inuitkunstenaars op Groenland maken ‘sneeuwschilderijen’. Getekend in de sneeuw, erg goed naar het schijnt, ik weet het niet, ik zag ze nooit, ik las alleen beschrijvingen. Ze blijven niet, ze sneeuwen onder of de dooi wist ze uit. Zijn ze daarom minder waard?

Juist niet, denk ik. Verdwijnkunst bestaat, en bestrijdt schaterend de eeuwigheid. Het is een fata morgana en eist, net als een concert of theatervoorstelling, om een radicaal geloof in kunst. Het gaat zijn gang, misschien is het waanzinnig goed. En het is weg – het publiek moet het doen met een naijleffect per foto of video. Of bij geruchte, doorverteld door wie erbij was, nagepraat door wie dat weer hoorde.

‘Wastafel-aquarel’ van Marta Grossi (2020) Foto Marta Grossi

Ik hoorde over Marta Grossi, een Italiaanse kunstenaar die haar Milanese quarantaine doorstond met het schilderen van ‘wastafel-aquarellen’. Ik zocht op internet, ik vond foto’s, ik zag haar wastafel en wat ze erin schilderde. Geen grapje. Er groeide een weelde aan bloesemtakken op het witte porselein. Er dreven wolken rond. Er fladderden blauwe vlinders. Er stegen roze kwallen op uit het afvoerputje. Er stond een koningsblauwe pagode in een bos, en de afvoer was de zon. Wast Marta Grossi haar handen dan spoelt de aquarel weg – bestemming bereikt. Met elke aquarel brengt ze een saluut aan de hygiëne die corona bestrijdt. Ze maakt trouwens ook ‘banana graffiti’. Daartoe bewerkt ze bananen, tuigt hun schil op met juwelen, krast er leuzen in, patronen of tekeningen. Per definitie bederfelijk, die eeuwigheid lapt ze aan haar laars.

Er zijn meer kunstenaars als Grossi, ze werken met vluchtigheid, in krijt, in zand, met spullen. Elina Chauvet zet al jaren honderden rode vrouwenschoenen op stadspleinen, van Milaan tot Michigan. Met dit machtige beeld gedenkt ze de vrouwen die het slachtoffer werden van femicide en dat doet ze sinds in 2009 haar zus werd vermoord door haar echtgenoot. Op 11 januari dit jaar stond haar bloedschoenenleger op het Plaza del Zócalo in Mexico-Stad. Netjes verspreid, de neuzen in dezelfde richting. De schoenen zijn er. En dan zijn ze weg. Net als vrouwen die zijn vermoord omdat ze een vrouw zijn, in Mexico gemiddeld acht per dag.