Verdeelheid over openen Europese buitengrens brengt ook vrij reizen binnen de EU in gevaar

Inreisverbod EU Europese landen kunnen het niet eens worden of ze volgende maand alweer niet-EU-reizigers wil toelaten. Als elke lidstaat een eigen deurbeleid kiest, dreigen ook binnengrenzen weer te sluiten.

De Oostenrijks-Tsjechische grens. Nadat deze maand vrij reizen tussen EU-landen weer mogelijk werd, willen lidstaten per 1 juli ook weer buitengrenzen gaan openen. De vraag is voor wie.
De Oostenrijks-Tsjechische grens. Nadat deze maand vrij reizen tussen EU-landen weer mogelijk werd, willen lidstaten per 1 juli ook weer buitengrenzen gaan openen. De vraag is voor wie. Foto CHRISTIAN BRUNA/EPA

Gaat Europa weer open? En zo ja: wat wordt dan het deurbeleid? Europese lidstaten zijn sterk verdeeld over het heropenen van de Europese buitengrens, die sinds midden maart dichtzit. Terwijl sommige landen niet kunnen wachten weer reizigers van buiten de EU toe te laten, willen anderen koste wat kost voorkomen dat het virus opflakkert. Onderhandelingen in Brussel liepen deze week twee keer op niks uit, en terwijl gestreefd wordt naar een geleidelijke heropening vanaf 1 juli is nog onzeker of er voor die tijd overeenstemming is.

Meer dan een discussie over gezondheidscriteria is het debat over heropenen van de buitengrens een politiek gevoelige kwestie

Op het spel staan naast gezondheidsrisico’s ook geopolitieke overwegingen - vooral omdat vrijwel vaststaat dat ook reizigers uit wereldmacht de Verenigde Staten persona non grata worden. Worden lidstaten het niet eens, dan dreigt een versnipperd buitengrensbeleid. In dat geval is niet uitgesloten dat ook Europese binnengrenzen weer op slot gaan – op het hoogtepunt van het toerismeseizoen.

Wanneer is een land ‘veilig’?

De discussie deze week gaat over de criteria om te bepalen of reizigers uit een bepaald land ‘veilig’ zijn om toe te laten. Terwijl Europa het coronavirus net min of meer onder controle heeft, woedt het in de rest van de wereld juist volop. Om te voorkomen dat het heropenen van de buitengrens voor een nieuwe golf zorgt, willen Europese landen epidemiologische criteria een rol laten spelen. Heeft een land het virus onvoldoende onder controle, dan blijven reizigers uit dat land in Europa ongewenst.

Lees ook: Hoe kom je thuis als de wereld op slot zit?

Maar over de precieze uitwerking worden lidstaten het niet eens, net als over wie uiteindelijk bepaalt of een land ‘veilig’ wordt verklaard. In een voorstel dat op dit moment de ronde doet, zouden alleen reizigers uit landen met een ‘vergelijkbare of betere epidemiologische situatie als het gemiddelde in de EU-regio’ worden toegelaten.

IJkpunt zou de situatie op 15 juni zijn, toen er in Europa gemiddeld 16 gevallen per 100.000 inwoners waren. Reizigers uit landen met een hogere ‘score’ blijven niet welkom. Het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) zou de gegevens daarvoor moeten aanleveren en elke twee weken een nieuw rapport maken.

Ook binnengrenzen in geding

Een deel van de Europese lidstaten wil verder gaan, en ook gegevens over het test- en traceerbeleid mee laten wegen en een inschatting maken hoe betrouwbaar coronadata van een land zijn. Vraag is ook hoe de situatie gemonitord wordt en wie bepaalt of een land alsnog als ‘onveilig’ wordt geclassificeerd. Daarnaast zijn er ook lidstaten die willen dat de grens alleen open gaat voor landen die ook Europese reizigers toelaten.

Meer dan een discussie over gezondheidscriteria is het daarmee een heel politieke, gevoelige kwestie. In principe beslist elk Europees land zelf of het reizigers van buiten Europa toelaat. Maar een versnipperd beleid maakt niet alleen een slechte indruk, het zet ook de interne Europese eenheid onder druk.

Midden maart sloot de EU haar buitengrens, destijds met het argument de druk op de Europese medische sector niet nóg groter te maken. Daarnaast waren er Europese landen die hoopten dat door het sluiten van de buitengrens, de interne Europese grenzen open konden blijven. Die hoop bleek destijds ijdel en net nu het vrije reizen in Europa zich lijkt te herstellen, zet de discussie over de buitengrens de hervonden eenheid alweer onder druk. Besluiten sommige landen niet-EU-burgers al wel weer toe te laten terwijl anderen dat juist absoluut niet willen, dan is de kans groot dat ook Europese binnengrenzen weer worden gesloten.

Nederland terughoudend

Nederland zit in het kamp van ‘terughoudende’ landen die er weinig voor voelen de buitengrens te snel te openen. Vooral landen met een grote toeristische sector in Zuid- en Zuidoost-Europa willen juist snel weer bezoekers van buiten Europa ontvangen nu het traditionele toerismeseizoen al in volle gang zou moeten zijn.

Naast economische motieven spelen ook geopolitieke overwegingen mee. Mocht de ‘bovengrens’ inderdaad 16 Covid-gevallen per 100.000 inwoners zijn, dan komen de Verenigde Staten sowieso op de zwarte lijst, net als Rusland en Brazilië. Sommige lidstaten vrezen voor de diplomatieke schade die het blokkeren van die landen kan veroorzaken.