Thuiswerken in de hitte: ‘Ik háát de zomer’

Tropische temperaturen Moeten werkgevers actie ondernemen als werknemers die verplicht thuiswerken klagen over de warmte? De wet biedt geen houvast. In de praktijk verschilt de aanpak per bedrijf.

Illustratie Stella Smienk

‘Ik háát de zomer”, zegt Simone Wiegel (64). Hitte, loomheid, een lagere productiviteit: het is gewoonlijk al niet haar seizoen. Maar nu scenarioschrijver Wiegel de hele zomer thuiswerkt, maakt het vooruitzicht op hete zomerdagen haar regelrecht nerveus. „Katten veroveren een schaduwplek en verroeren zich de hele dag niet. Zo moet het. Maar wij mensen gaan de hele dag door alsof er niks aan de hand is.”

Wiegel besloot zich vroeg te weren tegen „snikhete maanden achter de computer”. Een paar weken geleden liet ze een airco in huis installeren. „In plaats van mijn geld te besteden aan een leuke vakantie, dacht ik dit jaar: ik koop een goede airco”, zegt Wiegel. „En het is héérlijk.” Haar werkgever betaalde helaas niet mee.

Misselijk en duizelig

Aangezien dit de zonnigste lente was die ooit gemeten is, zitten de eerste warme dagen van het jaar er nu al op, terwijl de zomer officieel nog maar amper begonnen is. Deze week hebben we zelfs te maken met tropische temperaturen.

De zomers worden steeds heter, voorzag weerinstituut KNMI al in 2018. Vorig jaar werd het lokaal soms wel 40 graden. Maar deze zomer zullen veel kantoormedewerkers zeker tot september niet op hun gekoelde kantoren kunnen vertoeven – als ze het geluk hadden dat ze normaal gesproken op zo’n plek werken. Ze moeten het nu doen met hun thuiswerkplek, die in veel gevallen verre van ideaal is tijdens hete dagen.

Langdurige blootstelling aan hoge temperaturen, óók op kantoor, kan volgens vakbond FNV zorgen voor concentratieverlies, misselijkheid en duizeligheid. Het World Economic Forum berekende een aantal jaar geleden dat hoge temperaturen een negatief effect hebben op onze productiviteit. Iedere graad die de temperatuur in de Verenigde Staten boven de 15 graden stijgt, zou 1,7 procent productiviteitsverlies betekenen.

Welke verplichtingen heeft een werkgever ten opzichte van zijn medewerkers voor hun welzijn in zomertijd? Om daar achter te komen, moet je de Arbeidsomstandighedenwet, ofwel de Arbowet, erbij pakken, zegt Marcel Vos, directeur van arbeidsadviesbureau Vos Advies.

Die wet vermeldt dat een werkgever zijn personeel een veilige werkplek moet bieden. Met ergonomische bureaustoelen bijvoorbeeld en bescherming bij blootstelling aan gevaarlijke stoffen.

In de wet staan ook algemene richtlijnen over hitte op de werkvloer. Vanaf een graad of 28 op kantoor moet een leidinggevende nadenken over verkoelende maatregelen. Bij fysiek werk dat meer inspanning vereist, zoals in een distributiecentrum of aan de productielijn in een fabriek, is actie vereist vanaf lagere temperaturen. Bij dat soort werk zijn de gezondheidsrisico’s immers hoger.

Dat de werkgever deze hittegrenzen respecteert, is niet wettelijk af te dwingen, stelt de Inspectie SZW (voorheen de Arbeidsinspectie). Dat er grenzen zijn gesteld, is vooral om gevaarlijke en ongezonde situaties te voorkomen.

Een veilige werkvloer valt wél af te dwingen door de werknemer. Bij signalen over een ongezonde werksituatie, bijvoorbeeld vanwege grote hitte, moet een arbodeskundige per geval bekijken hoe gegrond de klacht is. Ook de luchtvochtigheid en verplichte werkkleding kunnen daarbij een rol spelen.

Vorig jaar kreeg de inspectie 185 signalen binnen van overmatige hitte op de werkvloer, vanuit verschillende sectoren. De Inspectie vond 35 van deze signalen ernstig genoeg om een onderzoek naar het bedrijf of de werksituatie in te stellen.

Lees ook deze reportage over thuiswerken: Thuis wordt de rustige werkplek, het kantoor een soort Starbucks

Regels thuis

En op het thuiskantoor? „Daar gelden over het algemeen lichtere arboregels dan binnen een bedrijf”, zegt adviseur Vos. „Maar wanneer een werknemer een thuiswerkplek meer dan twee uur per dag gebruikt, worden er hogere eisen aan gesteld dan wanneer hij af en toe eventjes aan de keukentafel werkt.”

Wat betekent dat? Bij intensief gebruik moet een werkgever ook bij medewerkers thuis zorgen voor een ergonomisch verantwoorde werkplek, zegt Vos.

Over de verantwoordelijkheden van de werkgever met betrekking tot warmte op de thuiswerkplek zegt de wet helaas weinig. „Het sentiment is dat als je thuis niet kunt werken, het er eigenlijk ook te heet is om in te wonen. Maar in de praktijk zien we dat de inspectie SZW bij zomerse temperaturen als richtlijn aanhoudt dat het binnen niet warmer moet zijn dan buiten.”

Het is een lastige kwestie voor werkgevers, zegt ook arbeidshygiënist Wendel Post van arbodienst ArboUnie. „Hitte op de thuiswerkvloer is in de wet nog een onontgonnen gebied. De meeste mensen hebben geen klimaatsystemen thuis. Maar mogen zij nu allemaal airco’s afdwingen? Dat lijkt me een onredelijke eis.”

Aan werkgevers geeft de arbeidshygiënist als advies: kijk wat je wél kunt doen.

Hitte op de thuiswerkvloer is in de wet onontgonnen gebied

Wendel Post, ArboUnie

Pas bijvoorbeeld de werktijden aan met speciale hitteroosters. „Door vroeg en laat op de dag te werken, kun je het heetste deel van de dag vermijden”, aldus Post. Ook kunnen werkgevers meer pauzes inlassen en voorlichting geven over goede ventilatie en het buiten de deur houden van warmte.

Tot slot kunnen ze een beperkt aantal werkplekken op kantoor beschikbaar stellen voor medewerkers bij wie de temperatuur thuis erg hoog oploopt.

Lees ook dit verhaal over de nadelen van thuiswerken: Het thuiskantoor als extra bron van stress

Nog weinig actie

Wat doen Nederlandse kantoren voor thuiswerkend personeel in de hitte? Uit een rondgang onder zestien bedrijven met Nederlandse kantoren blijkt: erg diepgaand hebben zij daar nog niet over nagedacht. „Warmte staat nog niet bij ons op de radar”, zegt een woordvoerder van EY. Concrete maatregelen heeft het accountants- en advieskantoor nog niet genomen. „Maar de vraag maakt wel wat los.” Vergelijkbare reacties geven concurrenten Deloitte en KPMG.

Voor de kantoormedewerkers van een aantal andere bedrijven is flexibel werken, op zelf uitgekozen tijdstippen, toegestaan – ook vanwege de warmte thuis. Dat geldt onder meer voor het personeel van de verzekeraars Aegon, Nationale Nederlanden en Achmea, internetgigant Bol.com, oliemaatschappij Shell en ingenieurs- en adviesbureau Arcadis.

Toch naar kantoor

Deze bedrijven bieden werknemers bij hitte thuis voorrang als zij naar kantoor willen komen. „Via speciale roosters kunnen mensen zich vooraf aanmelden en naar kantoor komen deze zomer”, aldus een woordvoerder van Aegon.

Telecomproviders KPN en VodafoneZiggo hebben meer maatregelen genomen. KPN stelt een persoonlijk budget van 100 euro per werknemer beschikbaar om de thuiswerkvloer te verbeteren. Dat geld is bestemd voor beeldschermen of bureaustoelen, maar mag óók gebruikt worden voor ventilatoren of zonneschermen. Ook het personeel van VodafoneZiggo krijgt een persoonlijk budget om voor verkoeling thuis te zorgen. De hoogte van dat bedrag verschilt per werknemer.

Bij KPN was „een handvol signalen” van medewerkers de aanleiding om het budget te verhogen. „We houden enquêtes onder ons personeel om erachter te komen wat er speelt. Zo kregen we een aantal opmerkingen te horen over hitte thuis.” Of werknemers het budget daadwerkelijk al hebben gebruikt voor ventilatoren, weet de woordvoerder niet.

Advies- en accountantskantoor PwC neemt deze zomer geen extra maatregelen, laat een woordvoerder weten. „Ventilatie is belangrijker dan verkoeling bij hoge temperaturen. En thuis is in principe alles goed geventileerd.”

Naar kantoor komen bij onhoudbare warmte is wel een optie bij PwC, al is ook dat niet helemaal zoals anders. „Op onze kantoren zetten we de airco juist een tandje lager, om coronabesmettingsgevaar te voorkomen.”