Onkruid? Dat bestaat niet

Planten Natuurliefhebbers spijkeren met stoepkrijt de gebrekkige kennis over onkruid bij. Wie de plantjes leert herkennen, leert ze waarderen.

Willemien Troelstra (51) schrijft de namen van plantjes met krijt op de stoep.
Willemien Troelstra (51) schrijft de namen van plantjes met krijt op de stoep. Foto Walter Herfst

Onkruid bestaat niet. Onkruid is Liggende vetmuur, Muursla of Canadese fijnstraal. Het is een bosje Robertskruid tegen een stoeprand, of een Oosterse raket die naast een elektriciteitskastje groeit. Onkruid is een Stokroos die in een spleet in een muur een plek om te ademen vindt.

Inwoners van de Rotterdamse buurt Oude Noorden kunnen niet alleen deze planten, maar ook hun namen tegenkomen op straat. In gekleurde letters staat, tot er regen valt, bij sommige wilde planten geschreven hoe ze heten. Niet alle plantjes zijn benoemd – omdat het er zó veel zijn, zou dan vrijwel de hele de straat rood, blauw en geel gekleurd zijn.

Duurzaamheidsadviseur en plantenexpert Willemien Troelstra (51) heeft de plantennamen op de straten in haar buurt geschreven. Ze doet af en toe aan ‘botanisch stoepkrijten’: het met krijt benoemen van meestal onopvallende, wilde planten die in de stad groeien. De trend is ontstaan in Frankrijk als Sauvages de ma Rue (wilden van mijn straat), overgewaaid naar het Verenigd Koninkrijk (waar het More Than Weeds is gaan heten) en is nu ook in Nederlandse steden als Leiden, Rotterdam, Almere en Amersfoort terug te zien. Op sociale media zijn enkele tientallen Nederlandse botanische krijters te vinden die hun creaties delen.

Troelstra wil met het krijten buurtbewoners vermaken en ze misschien ook nog wat leren. Zij hoopt dat buren die de planten bij naam leren kennen, ze ook sneller zullen laten staan. „Aangeplante perken hoeven van mij niet kaalgeschoffeld te worden”, zegt zij. En ook op stoepen zouden plantjes prima kunnen blijven staan – mits ze voorbijgangers in rolstoelen of met kinderwagens niet hinderen.

Foto Walter Herfst

Petra Eigenraam (50) uit Almere, adviseur bij de brandweer, is sinds een paar weken met een krijtje op pad, ze raakte geïnspireerd door een bericht over botanisch krijten op Facebook. Vooraf wist ze niets over wilde planten („vroeger was ik totaal niet bezig met groen”), maar ze leert via het botanische krijten over de verschillende planten die op de stoepen en paden in haar buurt groeien.

In mijn voortuin groeien nu plantjes die ik er eerder zou uitrukken

Petra Eigenraam

Eigenraam gebruikt de app ObsIdentify om op te zoeken hoe een plantje heet. Als die er niet in staat, plaatst ze op Twitter een foto met de vraag of iemand het herkent, vertelt ze. Pas als ze zeker weet wat de naam is van een bepaald plantje, krijt ze die erbij.

Paul Kessler, prefect van de Leidse Hortus botanicus, denkt dat het botanische stoepkrijten kan helpen bij het bestrijden van wat hij ‘plantenblindheid’ noemt: het niet (h)erkennen van planten en hun functie. „Een naam is het startpunt voor waardering. Als je niet weet hoe een plant heet, kun je er ook niet achter komen dat zij mooie bloemen krijgt in de zomer, een medicinale werking heeft of om een andere reden bijzonder is”, zegt hij. En als mensen dat soort eigenschappen van een plant kennen, zullen zij zich sneller inzetten voor het behoud ervan.

Zonder brandnetels zijn er geen rupsen die uitgroeien tot vlinders

Paul Kessler, prefect van de Leidse Hortus botanicus

En het behoud van wilde planten is belangrijk, benadrukken Troelstra en Kessler. De acht- tot negenhonderd verschillende plantensoorten die in Nederlandse steden groeien, hebben allemaal een rol in de voedselketen en dragen bij aan de biodiversiteit. „Als je geen planten hebt die zaden afgeven, heb je geen musjes die zaadjes eten. Zonder brandnetels zijn er geen rupsen die daarop leven en uitgroeien tot vlinders”, legt Kessler uit.

Foto Walter Herfst

Ook dragen planten bij aan de verkoeling van steden. Omdat warmte blijft hangen in asfalt en tussen gebouwen, is het in steden zo’n vijf graden warmer dan op het platteland. Planten kunnen voor verkoeling zorgen omdat ze energie opnemen uit de lucht en water verdampen. „Elk plantje helpt hierbij: van een vroegeling die nog geen centimeter groot is tot een twee meter hoge stokroos”, aldus Kessler.

Lees ook: Hoe tuinieren van bittere noodzaak een leuke hobby werd

Wilde planten helpen bovendien bij de afvoer van overtollig water, voegt Troelstra toe. Regenwater loopt veel beter weg via planten dan via steen of asfalt. Deze rol van planten wordt steeds belangrijker naarmate de aarde opwarmt en het meer regent.

Petra Eigenraam merkt dat ze sinds ze krijt anders kijkt naar het groen om zich heen. „In mijn voortuin groeien nu plantjes die ik er eerder zou uitrukken en ik heb wat tegels weggehaald zodat er meer ruimte komt voor bloemetjes en bijen”, vertelt ze. „Iets wat ik eerder als onkruid zag, als groene troep, heeft nu een naam en bestaansrecht.”