Nu wil Rutte alsnog praten over racisme

Racismedebat Rutte gaat eindelijk met actiegroep Kick Out Zwarte Piet in gesprek. Een grote stap voor de premier, die hier tot nu toe weinig voor voelde.

Gideon Everduim en Sosha Duysker na het gesprek met premier Mark Rutte in het Catshuis.
Gideon Everduim en Sosha Duysker na het gesprek met premier Mark Rutte in het Catshuis. Foto Sem van der Wal/ANP

De Rutte-magie werkt nog steeds. Op het gesprek dat de premier woensdag op het Catshuis had met zes tegenstanders van racisme, kwam bij voorbaat kritiek. Een „pr-stunt” en „afleidingsmanoeuvre”, vond de niet-uitgenodigde organisatie Kick Out Zwarte Piet (KOZP). Maar de deelnemers zelf velden een positief eindoordeel over de ontmoeting met de minister-president.

„Ik had een héél ongemakkelijk gevoel toen ik hier aankwam”, zei Klokhuis-presentatrice Sosha Duysker na afloop voor de ambtswoning. Ze was verbijsterd over het ontbreken van KOZP en vertegenwoordigers van Black Lives Matter (BLM) Nederland, de drijvende krachten achter de recente antiracismedemonstraties. Maar uiteindelijk ging Duysker „tevreden” naar huis. Net als Denk-politicus en rapper Gideon Everduim. Hij had tijdens het onderhoud „gelijkwaardigheid” gevoeld, zei hij.

Die tevredenheid stoelt vooral op de toezegging die de zes genodigden van Rutte wisten los te peuteren: hij beloofde alsnog ook in gesprek te zullen gaan met KOZP en BLM Nederland. Een grote stap voor de premier, die al jaren met een boog om de activisten heen loopt die Zwarte Piet willen afschaffen en discriminatie en racisme in Nederland aan de kaak stellen. Dat is een opstelling die hem al eerder veel kritiek opleverde. Ogenschijnlijk mocht iedereen die de straat op ging bij Rutte op de koffie: boeren, klimaatjongeren, gele hesjes. Maar KOZP was nooit welkom.

Lees ook: iedereen vraagt premier Rutte om moreel leiderschap

Gebeurtenis ver weg

Nu opeens wel, na de recente demonstraties wereldwijd, in gang gezet door de dood van George Floyd als gevolg van politiegeweld. Een gebeurtenis ver weg in de Verenigde Staten, die ook in Nederland tot hoogoplopende emoties heeft geleid. Rutte, die in 2013 nog zei dat „Zwarte Piet nou eenmaal zwart is”, erkende begin deze maand in de Tweede Kamer dat er ook in Nederland iets moet veranderen. Maar KOZP uitnodigen, zat er ook toen niet in. Tot het gesprek woensdag dus. Laat? „Ja, misschien”, zei Duysker na afloop. „Maar Rutte is ook een mens, en mensen kunnen niet alles weten.” Rutte zelf zei: „Er is nu iets unieks gebeurd. Dat de hele wereld vanuit een revoltegevoel op de beelden uit Amerika reageert.”

Rutte erkende dat het „misschien wel” handiger had gekund. Nu werd zijn gesprek overschaduwd door wie er níet was. Niet alle deelnemers wilden bovendien met de minister-president op de foto, al was het Ruttes „stellige overtuiging” dat dit niets met hem te maken had. „Maar ik ben toch blij met de volgorde: om eerst te praten met mensen die niet actief zijn in allerlei organisaties. Zo heb ik dat ook met de jongeren gedaan: eerst in gesprek met de jongeren zelf, en toen met de organisaties.”

Lees ook: hoe de discussie over racisme ook politici de ogen heeft geopend ervaren

De premier wilde „eerst zelf ervaren” wat er leeft onder de jongeren die recentelijk massaal de noodzaak voelden om de straat op te gaan. Behalve met Duysker en Everduim sprak hij met Xenia Wever, die hem een brief had geschreven, en Charnel Sambo, een van de betogers. Het gesprek duurde drie uur, twee keer zo lang als gepland. Rutte noemde het na afloop „erg indrukwekkend”.

Rutte: niet back to normal

Volgens Everduim had het bij vlagen geknetterd. „Ergens in het midden gingen we naar een piekpunt, zeker weten”, aldus Everduim. „Ik heb tegen de premier gezegd dat het tijd is voor leiderschap. Dat er een groot verschil is tussen racisme en discriminatie. De premier dacht dat racisme iets is wat zich afspeelt in ons hoofd. En toen moest ik hem duidelijk maken dat het in het systeem zit.”

Hoe nu verder? Daarover verschilden de meningen. Everduim had het over een „vijftigjarig verbeteringstraject”, te beginnen met meer onderwijs over racisme. Volgens Rutte is er al veel beleid, maar gaat het vooral om „energie vasthouden” en bewustzijn creëren. Het doel? „De uitwassen die ook in onze samenleving bestaan een zo groot mogelijke dreun toebrengen”, aldus Rutte. „Back to normal zou slecht zijn.”