Komt het nu goed in het verpleeghuis?

Verpleeghuizen Familieleden pikten niet meer dat ze hun naasten in verpleeghuizen niet mochten bezoeken. Mensenrechten werden geschonden, zegt de advocaat. Komt nu alles goed?

In Houten krijgt een bewoonster van een verpleeghuis bezoek van haar dochter.
In Houten krijgt een bewoonster van een verpleeghuis bezoek van haar dochter. Foto David van Dam

„Kijk, ze krijgt weer kleur.” De 76-jarige Cor Doolhof strijkt zijn vrouw liefdevol over de wang. „En als ze me ziet, lacht ze weer tegen me.” Cors vrouw, in een rolstoel, houdt haar ogen gesloten. Ze komen net terug van een wandeling langs de Rijn, de zon schitterde op het water.

Na maanden verplicht binnen, vanwege het risico op corona, is het voor de bewoners van Verpleeghuis Oudshoorn in Alphen aan den Rijn sinds deze week toegestaan een ommetje te maken. Niet iedereen – de bewoners zijn allen dement – stond direct in de rij. De buitenwereld is spannend, zeker na zo’n lange tijd.

Lees ook: Toen de testen eindelijk kwamen, was het halve verpleeghuis besmet

Maar Cor Doolhof kon niet langer wachten. Het verpleeghuis waar zijn vrouw verblijft ging dicht nog vóórdat het kabinet alle verpleeghuizen op 19 maart preventief sloot voor bezoek. Daarna kon hij alleen met haar videobellen. Maar zijn vrouw kan niet praten. „Af en toe lachte ze een beetje”, zegt Doolhof. „Dan keek ze vooral naar de verpleging.”

Ze is er altijd goed verzorgd en aanvankelijk had hij begrip voor de maatregelen. Maar toen het bezoekverbod langer duurde dan verwacht en zijn vrouw een epileptische aanval kreeg, waarna hij werd gebeld om afscheid van haar te nemen en hij zag hoe slecht ze eraan toe was, en hij de volgende dag te horen kreeg dat, omdat het met zijn vrouw weer ietsje beter ging, hij níét meer langs mocht komen: toen was het genoeg.

Hij brak. Zijn dochter, die hem niet eerder zó somber had gezien, plaatste een noodkreet op Facebook en kreeg bijna negenhonderd reacties uit het hele land, met verhalen over vergelijkbare situaties.

Een oudere dame uit Rotterdam zoekt verkoeling voor de airco.

Foto David van Dam

Het kabinetsbesluit van woensdag zal die moeten voorkomen. Branchevereniging Verenso aarzelt echter en zegt: „Het is nog te vroeg om helemaal open te gaan.” Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) zei te begrijpen dat veel verpleeghuizen „de schrik nog in de benen hebben”. Maar hij zei ook dat, vanwege de lage besmettingsgraad, „dit het moment is” voor verpleeghuizen om „de ruimte te pakken” en dat het bezoek niet meer hoeft te worden beperkt.

Advocaat Liesbeth Zegveld is blij met die boodschap. Ze ziet dat veel zorginstellingen, die al sinds 15 juni ruimte kregen van het kabinet om hun bezoekregeling te versoepelen, bleven vasthouden aan strenge regels. Zegveld stelde vorige week namens de cliëntenraad van Vondelstede in Amsterdam zorgkoepel Amsta aansprakelijk wegens onrechtmatig handelen. De koepel beloofde de regels te versoepelen, waarna Zegveld ook minister De Jonge aanschreef en dreigde de staat aansprakelijk te stellen als die niet voor álle verpleeghuizen duidelijker maakt wat in tijden van corona de rechten van bewoners en familie zijn.

Bewoners worden geïnfantiliseerd en gediscrimineerd

Liesbeth Zegveld advocaat

„Verpleeghuizen schenden mensenrechten en de overheid heeft een inspanningsverplichting om die te garanderen”, zegt Zegveld. Verpleeghuizen mogen bewoners volgens haar niet zonder wettelijke grondslag opsluiten, ook niet als de staat daartoe oproept. Veel maatregelen zijn, zeker nu de rest van Nederland versoepelt, in haar ogen niet proportioneel. Ook wordt volgens haar het recht op familieleven geschonden en zou sprake zijn van onmenselijke behandeling in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van Mens.

„Bewoners worden geïnfantiliseerd en gediscrimineerd”, zegt Zegveld. Ze heeft inmiddels tientallen reacties ontvangen met „schrijnende” situaties. Instellingen die bewoners nog altijd niet naar buiten laten, het bezoek beperken tot één keer per week dertig minuten en dat timen met een stopwatch erbij. En áls verpleeghuizen versoepelen, dan gaat dat gefaseerd: elke week een kwartiertje erbij. „Gefaseerd, dat is het toverwoord. Maar ook dat is spelen met mensenrechten.”

‘Je mag helemaal niks’

Cor Doolhof schuift zijn vrouw een druif in haar mond. Na de oproep van zijn dochter op Facebook ging de directie met hen in gesprek en zijn de regels voor alle bewoners versoepeld: bezoek op de slaapkamer, twee vaste contactpersonen, buiten wandelen en bezoek in de tuin. Maximaal een uur. Doolhof is blij dat de directie snel heeft gehandeld. „Mijn vrouw is nu al ontzettend opgeknapt.”

„Al die regels, ik begrijp ’t wel hoor”, zegt Trudy Visser, zwaaiend naar haar 97-jarige moeder achter het raam van Oudshoorn. Tijdens de lockdown gaf ze elke zaterdag een tasje af met chocolaatjes, een Libelle, nieuwe panty’s. Altijd kon ze bellen met de verzorging om te vragen hoe het ging. Maar haar moeder zíén is toch anders: „Je hebt andere gesprekken, meer vertrouwd. En je kunt even een kast opentrekken om te checken: is alles er nog?”

De afweging van het individu versus het risico op besmetting van andere bewoners en medewerkers, is volgens de directie van Oudshoorn een „duivels dilemma”. Moeilijk werd het vooral als bewoners terminaal waren. „Dan mocht familie op bezoek komen”, zegt een woordvoerder. „Maar ook naar andere families wilden we eenduidig zijn, vooral als blijkt dat een patiënt toch niet terminaal blijkt, dat is een dilemma. Je wilt geen scheve situaties.”

Voor de 80-jarige Ria Bakker, wier man op Oudshoorn woont, gaan de huidige versoepelingen nog niet ver genoeg. „Zit ik er net met een bakje aardbeien op zijn bed, wordt na een uur op de deur geklopt: ‘Wilt u afscheid nemen van uw man?’ Je mag je man niet vastpakken, je mag je mondkapje niet af, je mag helemaal niks.”

Ook zij is heus blij met de zorg, maar het verschil met de situatie vóór corona is groot: „Ik bezocht mijn man elke dag. Dan legde ik zijn kleding klaar voor de volgende dag en deed een zakdoekje in z’n broekzak. En nu krijg ik foto’s van de verpleging, van mijn man in een groene broek met blauwgeruit bloesje. Dan denk ik: dat is toch geen kleurcombinatie? En waar is z’n horloge?”

De afstand maakt het zo zwaar. „Na drie keer skypen dacht ik: dit werkt zo niet. Ik heb nog een stukje piano voor ’m gespeeld, maar daar wordt hij emotioneel van.” Tien dagen lang heeft ze hem mogen bezoeken, nadat ze op 27 mei een telefoontje kreeg dat hij uit bed was gevallen. „Ze hadden hem gevonden in een plas bloed, helemaal grauw.” Daarna hield het bezoek vanwege corona weer op. „Ik zei tegen ’m: morgen kom ik niet meer. Keek -ie me zo aan: wat bedoel je?” Ria Bakker slaapt er slecht van, eet slecht, haar bloeddruk ging omhoog. „Mensen zeggen: laat het los, je bent te emotioneel erbij betrokken. Maar ja, het is wel mijn man.”

Oudshoorn heeft naar aanleiding van de persconferentie aangekondigd donderdag opnieuw naar mogelijk verdere versoepelingen van de bezoekregeling te kijken.