Reportage

‘Meer mens’, met dank aan de basisbaan

Werk Woensdag begint de gemeente Groningen met de basisbaan, voor mensen die geen reguliere baan kunnen krijgen.

Abdel Salmi (boven, midden) was werkloos, maar is nu gelukkig met zijn basisbaan in de Korrewegwijk en de Hoogte in Groningen. „Het liefst werk ik 70 uur per week.” Hans Stam (onder) beheert verschillende sportvelden in Groningen.
Abdel Salmi (boven, midden) was werkloos, maar is nu gelukkig met zijn basisbaan in de Korrewegwijk en de Hoogte in Groningen. „Het liefst werk ik 70 uur per week.” Hans Stam (onder) beheert verschillende sportvelden in Groningen. Foto’s Kees van de Veen

Abdel Salmi zou alleen wat grofvuil ophalen bij een oudere vrouw in de buurt. Even later stond ze tot tranen geroerd met hem te praten. Haar man was in januari overleden. Al zijn leren jassen en mooie kleren mochten weg. „Het was haar afscheid van hem”, zegt Salmi. „Ze was al die tijd alleen geweest, totdat ik vroeg of ze hulp nodig had.” Toen bleek dat haar bel het niet meer deed en dat er nog een wandje geverfd moest worden. Precies de klusjes die Salmi doet in de Korrewegwijk en De Hoogte in Groningen. „Dichtbij de mensen, zo maak je mij gelukkig”, zegt hij.

Sinds de kredietcrisis in 2007 had Salmi geen baan meer. „Werk vinden is moeilijk in de studentenstad Groningen”, zegt Salmi, die daarvoor auto-onderhoud deed bij een taxibedrijf. Er is weinig industrie en veel banen worden vervuld door studenten. Maar sinds de coronacrisis heeft Salmi weer een baan – zij het een gesubsidieerde. Salmi: „Het liefst werk ik 70 uur per week.”

Hij is één van de negen mensen in Groningen die de afgelopen maanden gestart zijn met een zogenaamde basisbaan – een melkertbaan in een nieuw jasje. De basisbaan is voor mensen die geen reguliere baan kunnen krijgen en begeleiding nodig hebben. Zij krijgen taken die nu blijven liggen, zoals de buurt netjes houden of als extra hulp in de zorg. „We creëren werk voor mensen voor wie er nu geen werk is”, zegt wethouder Carine Bloemhoff (werk en participatie, PvdA). Woensdag was de gemeente Groningen de officiële start van het driejarige experiment waar dit jaar ongeveer 50 mensen aan mee moeten doen.

Hans Stam heeft sinds kort een basisbaan. In zijn scootmobiel beheert hij de sportvelden in Groningen-Noord. Foto Kees van de Veen

Beheerder én psychiater

Het experiment met de basisbaan wordt ondersteund door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Die pleitte begin dit jaar voor dit soort banen: veel werklozen voldoen niet aan de eisen die een reguliere baan aan hen stelt, maar kunnen wel degelijk nuttig werk verrichten. Het werktempo is de afgelopen jaren omhoog gegaan, functies zijn veeleisender geworden en voor steeds meer banen zijn complexe sociale vaardigheden nodig. In Nederland zitten veel mensen zonder werk en zo’n 1,6 miljoen mensen leven van een uitkering.

Werk moet mensvriendelijker worden, zegt de WRR

De basisbaan is niet helemaal hetzelfde als de melkertbaan, die toenmalig PvdA-minister Ad Melkert in de jaren negentig introduceerde. De kritiek daarop was dat te weinig mensen doorstroomden naar een reguliere baan en dat organisaties afhankelijk werden van deze banen. Dat wil de gemeente Groningen voorkomen door het doorstroomdoel te laten varen en mensen aanvullend werk te geven dat geen bestaand werk vervangt. Ook Hans Stam (48) heeft sinds kort een basisbaan. In zijn scootmobiel rijdt hij rond op de sportvelden in Groningen-Noord. „Ik ben de beheerder van de sportparken”, zegt hij. „Maar ook schoonmaker, conciërge, maatschappelijk werker en psychiater.” Jaren dacht hij: ‘het zal allemaal wel’ – een gevoel dat versterkt werd door zijn uitkering.

Van jongs af aan werkte Stam. Als kok, in een fabriek en later als uitzendkracht. Hij heeft zo’n beetje alles wel gezien, maar werd vaak weggestuurd. Waarom? „Ik ben heel ruimdenkend, maar daar kunnen anderen niet tegen.” Dan kwam hij met een ideetje of een tip en dat viel niet altijd in goede aarde, zegt hij.

Bovendien kreeg Stam toen hij 28 was lichamelijke klachten na een wandeling met zijn dochter. „Ik tilde de kleine meid op en kon niks meer”, zegt hij. Artrose in de enkel. Een paar jaar later ging ook de andere enkel kaduuk. „Ik ging door een hel van de pijn”. En toen moest hij ook nog voor zijn ziek geworden vrouw en kinderen zorgen. „Ik liep van hot naar her en van her naar hot.”

Maar dat gaat moeilijk als de baas verwacht dat je op tijd op je werk bent. Dankzij de basisbaan kan hij de kinderen uit school halen of even snel langs huis voor een zorgtaakje. „Dit is zo’n prachtige kans”, zegt Stam. “Ik voel me eigen meer mens.”

De vijftig basisbanen waarmee Groningen dit jaar wil beginnen, zijn een druppel op een gloeiende plaat, weet ook wethouder Bloemhoff. In de gemeente hebben namelijk in totaal zo’n 10.000 mensen een uitkering. „Daarvan wil 90 procent aan de slag”, zegt Bloemhoff.

Bovendien waarschuwden het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Planbureau (CPB) vorige week in een gezamenlijke studie dat armoede de komende vijftien jaar sterk zal toenemen, met ruim een kwart in 2035. Vooral omdat het kabinet na 2021 de bijstandsuitkering stapsgewijs verlaagt. De coronacrisis en de verwachte economische krimp komen daar nog bij.

Planbureaus voorzien sterke groei van de armoede in Nederland

Wethouder Bloemhoff is kritisch over het verdwijnen van de melkertbaan, die in 2011 ophield te bestaan. „Wat heeft de overheid gedaan voor klassieke bijstandsgerechtigden?” vraagt ze. „Veel te weinig.”

Tijdens de vorige crisis zijn die mensen volgens de wethouder uit beeld geraakt. Gemeenten zouden zich vooral op kansrijke bijstandsgerechtigden richten. „Wij moeten nu niet in diezelfde val trappen”, zegt ze. Daarom wil ze hulp van Den Haag om meer mensen aan een basisbaan te helpen. „De basisbaan kost ons geld”, zegt ze. „Maar we hebben vooral last van alle regels rondom toeslagen. Maak dat eenvoudiger. Den Haag gaat te veel uit van regels en wantrouwen.”

Sinds maart is Abdel Salmi dagelijks in de weer in zijn wijk. Zwerfafval rapen met vrijwilligers, klusjes doen en een praatje maken met ouderen. „Werken geeft zin aan het leven.” En hij kreeg na lange tijd weer een papiertje dat hij had gemist: „Een loonstrookje.”