Opinie

Covid-19 bedreigt levens, maar óók de democratie

Coronacrisis De Covid-19 pandemie is ook een politieke crisis die de toekomst van de liberale democratie bedreigt, waarschuwen toonaangevende politici en Nobelprijswinnaars.

De Hongaarse premier Viktor Orbán sprak in februari zijn jaarlijkse ‘troonrede’ uit. De slogan op het spreekgestalt luidt: „Hongerije komt eerst”.
De Hongaarse premier Viktor Orbán sprak in februari zijn jaarlijkse ‘troonrede’ uit. De slogan op het spreekgestalt luidt: „Hongerije komt eerst”. Foto Zsolt Szigetvary/ EPA

De Covid-19 pandemie bedreigt meer dan het leven en het levensonderhoud van mensen over de hele wereld. Het is ook een politieke crisis die de toekomst van de liberale democratie bedreigt. Het is geen verrassing dat autoritaire regimes de crisis gebruiken om critici het zwijgen op te leggen en hun politieke greep te verstevigen. Maar zelfs sommige democratisch gekozen regeringen bestrijden de pandemie door noodbevoegdheden in werking te stellen die de mensenrechten beperken en het staatstoezicht versterken.

Daarbij wordt geen rekening gehouden met wettelijke beperkingen of de controlerende rol van het parlement. Ook wordt niet verteld wanneer de Grondwet en grondrechten weer hersteld zullen worden. In plaats daarvan worden parlementen buitenspel gezet, journalisten gearresteerd en gehinderd, minderheden tot zondebok gemaakt en de meest kwetsbare bevolkingsgroepen geconfronteerd met nieuwe economische bedreigingen.

Repressie

Repressie helpt niet om de pandemie onder controle te krijgen. Het tot zwijgen brengen van de vrije meningsuiting, het opsluiten van vreedzame andersdenkenden, het onderdrukken van toezicht op wetgeving, en het afblazen van verkiezingen dragen niet bij aan de volksgezondheid.

Lees ook: Artsen durven zich in Hongarije niet meer uit te spreken

Integendeel, deze aanvallen op vrijheid, transparantie en democratie maken het voor samenlevingen moeilijker om snel en effectief op de crisis te reageren. Dit geldt voor zowel regeringen als voor burgers. Het is geen toeval dat de huidige pandemie is begonnen in een land waar de vrije stroom van informatie wordt onderdrukt en waar de regering diegenen straft die waarschuwen voor de gevaren van het virus – waarschuwingen die werden gezien als het verspreiden van geruchten die schadelijk waren voor het prestige van de staat. Als de stem van verantwoordelijke burgers wordt onderdrukt, kunnen de gevolgen fataal zijn, niet voor slechts één land, maar voor de hele wereld.

Democratie is niet alleen een gekoesterd ideaal. Het is het regeringssysteem dat het meest geschikt is om een crisis van de omvang en complexiteit van Covid-19 aan te pakken. In tegenstelling tot de zelfingenomen claims van autoritaire propaganda, zijn geloofwaardige en vrije informatiestromen, een op feiten gebaseerd debat over beleidsopties, de aanwezigheid van een maatschappelijk middenveld en de dialoog tussen overheid en samenleving allemaal essentiële instrumenten in de strijd tegen het virus. Het zijn tevens de kernwaarden van de liberale democratie.

Veerkracht

Alleen in een democratie kunnen samenlevingen het sociale vertrouwen opbouwen dat hen in staat stelt om in een crisis door te zetten, nationale veerkracht te behouden in tijden van ontbering, en diepe maatschappelijke verdeeldheid te helen door middel van participatie en dialoog.

Een democratie geeft bovendien het vertrouwen dat opofferingen zullen worden gedeeld en de rechten van alle burgers te allen tijde zullen worden gerespecteerd.

Alleen via democratie kunnen onafhankelijke maatschappelijke organisaties de bevoegdheid krijgen om samen te werken met openbare instellingen bij het informeren en betrokken houden van burgers.

Als de stem van burgers wordt onderdrukt, zijn de gevolgen fataal voor de hele wereld

Alleen in een democratie kunnen vrije media hun werk doen en mensen informeren, zodat ze de juiste beslissingen kunnen nemen. Democratie biedt de media ook de mogelijkheid om de overheid en openbare instellingen te monitoren en nepnieuws tegen te gaan .

Alleen in een democratie kunnen samenlevingen een duurzame balans vinden tussen de verschillende belangen en prioriteiten van burgers – tussen het indammen van de verspreiding van het virus en het beschermen van de economie; en tussen het implementeren van een effectieve reactie op de crisis en het beschermen van burger- en politieke rechten.

Individuele vrijheid

Alleen in een democratie kan de rechtsstaat individuele vrijheden beschermen tegen onnodige staatsinmenging en -beperkingen. Alleen in een democratie kan de samenleving besluiten om publiekelijk toezicht te houden op de noodmaatregelen van de overheid en deze te beëindigen wanneer ze niet langer nodig zijn.

Alleen in een democratie zijn overheidsgegevens over de omvang en gezondheidseffecten van de pandemie geloofwaardig.

Democratie staat niet garant vooreffectief bestuur. Terwijl de landen met de meest effectieve reactie op de pandemie vaak democratieën zijn, valt niet te ontkennen dat ook zij soms slecht gereageerd hebben op de crisis en daar ook een hoge prijs voor hebben betaald, zowel in mensenlevens als economisch. Zodra democratieën slecht presteren, verzwakken ze de samenleving en ontstaat er ruimte voor autoritaire politiek.

De grootste kracht van democratie is echter haar vermogen tot zelfcorrectie. De coronacrisis is een wake-up call, een dringende waarschuwing dat de vrijheden die we koesteren in gevaar zijn.

De huidige pandemie vormt een wereldwijde uitdaging voor de democratie. Autoritaire politici over de hele wereld zien de coronacrisis als een nieuw instrument in hun strijd om de democratie als zwak te stigmatiseren, en de verworvenheden van de afgelopen decennia ongedaan te maken. Democratie wordt bedreigd en mensen die erom geven, moeten de wil, discipline en solidariteit tonen om haar te verdedigen. De vrijheid, gezondheid en waardigheid van mensen overal op de wereld staan op het spel.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.