Als je deze prijs wint ‘spring je met je kop tegen het plafond’

Terugblik Zilveren Reissmicrofoon De Zilveren Reissmicrofoon werd voor het eerst uitgereikt in 1966. Tot op de dag van vandaag is de oudste radioprijs van het land een instituut.

Stefan Stasse (KRO-NCRV, rechts) maakt kans op de Reissmicrofoon, net als podcast Virus Verhalen en BNR’s Big Five.
Stefan Stasse (KRO-NCRV, rechts) maakt kans op de Reissmicrofoon, net als podcast Virus Verhalen en BNR’s Big Five. Foto Sander Koning / ANP

Deze donderdag wordt de Zilveren Reissmicrofoon weer uitgereikt. De oudste radioprijs van het land is tot op de dag van vandaag een instituut. De Gouden RadioRing is misschien bekender, maar als publieksprijs alleen weggelegd voor de populairste programma’s. De Marconi Awards zijn vakprijzen en doen er met name binnen het radiowereldje toe. De Zilveren Reissmicrofoon is een prijs van de critici. Hij zegt iets anders: je bent gearriveerd.

Het was een groot feest toen documentairemaker Tom Pauka in 1967 de Zilveren Reissmicrofoon won. In zijn grote huis in Driebergen vierden hij en zijn vrienden uitbundig dat radiocritici hem de prijs hadden toegekend. Zo uitbundig zelfs dat een van de gasten, programmamaker Theo Uittenbogaard, repen uit het behang scheurde en kunstwerken op de muur schilderde.

Het maakte Pauka niet uit, hij had toch net een prijs gewonnen? Het prijzengeld kon hij gebruiken om de boel weer op te knappen. Maar helaas. Aan de Reissmicrofoon was helemaal geen prijzengeld verbonden. De familie zou nog jaren met de spontane kunst van Uittenbogaard blijven zitten. „En met plezier, het was heel mooi gemaakt”, zegt Pauka nu. En dat prijzengeld? Dat was voor hem nooit het belangrijkste geweest.

„Als er dan zo’n jurylid belt en zegt dat je de microfoon hebt gewonnen, dan donder je van je stoel, spring je met je kop tegen het plafond, zeg je dankjewel en word je dronken”, vertelde Karel van de Graaf in 1981 aan Nieuwsblad van het Noorden, dat in die jaren verschillende prijswinnaars sprak. „Kijk, er wordt vaak erg moeilijk over gedaan, zo van prijsje zus, prijsje zo, stelt niks voor”, zei Tony van Verre, de winnaar van 1978. „Toevallig was het voor mij allemaal heel belangrijk dat zo’n stel secreten van heren die zelf zo goed weten hoe men interviews maakt, je dat duwtje geeft.”

Bejaarde medium

De Zilveren Reissmicrofoon werd voor het eerst uitgereikt in 1966. „Ik ben in 1963 bij de radio begonnen, dus het was een merkwaardige verrassing”, vertelt winnaar Gerard Hulshof 54 jaar later. „Ik kreeg de prijs voor het programma De Ouverture en voor het opzetten van Hilversum 3 en het programma dat we op die zender als eerste brachten.” Hij zou de prijs aanvankelijk delen met Henk Terlingen, herinnert Hulshof zich. Die had ook een belangrijke rol had gespeeld in het opzetten van de nieuwe zender. Terlingen had het nieuws alleen al vóór de uitzending rondgebazuind. „De jury was heel boos en heeft zijn naam verwijderd van de mooie oorkonde. Toen kreeg ik ’m alleen.”

Hulshof werd al in dat allereerste juryrapport het compliment gemaakt dat hij het „bejaarde medium” radio nieuw leven inblies. Het is een verzuchting die in de zes decennia dat de prijs wordt uitgereikt geregeld in de juryrapporten terugkomt: goede radio is eigenlijk iets uit het verleden, maar enkele makers houden dapper stand.

Soms leidt dat tot opmerkelijke keuzes. Bijvoorbeeld in 2000, toen Rob Stenders de prijs won. De jury vond het knap hoe hij erin was geslaagd luisteraars bij 3FM te houden terwijl de grote ster Edwin Evers naar Radio 538 was verhuisd. Evers zelf, die kennelijk in zijn eentje een heel luisterpubliek kon meenemen naar een andere zender, kreeg de prijs pas in 2014. „Die Edwin Evers, die hébben we toch allang een Zilveren Reissmicrofoon gegeven?”, zei de jury toen. „Je zou het wel verwachten.”