Schandaal Wirecard toont falen van Duits toezicht

Fintech De Duitse financiële toezichthouder erkent fouten gemaakt te hebben. Vermoedelijk kon bedrog bij Wirecard zo voortduren.

Oud-ceo Markus Braun van Wirecard kwam dinsdag voorlopig vrij tegen een borgtocht van 5 miljoen euro.
Oud-ceo Markus Braun van Wirecard kwam dinsdag voorlopig vrij tegen een borgtocht van 5 miljoen euro. Foto Matthias Schrader/AP

Terwijl het fintechbedrijf Wirecard ten onder dreigt te gaan in een van de grootste financiële schandalen die Duitsland de afgelopen jaren heeft meegemaakt, beseft de Duitse politiek dat het probleem omvangrijker is dan mogelijke fraude bij een belangrijke onderneming.

Het financiële toezicht door de overheid heeft jarenlang gefaald. En daarmee staat Duitsland als vestigingsplaats van financiële ondernemingen, Finanzplatz Deutschland, lelijk voor schut.

„Hoogst verontrustend”, noemde minister van Financiën Olaf Scholz (SPD) de kwestie dinsdag. En daarmee doelde hij niet alleen op het feit dat Wirecard, dat onder meer digitale transacties voor ondernemingen afwikkelt, heeft moeten toegeven dat 1,9 miljard euro op zijn balans „naar alle waarschijnlijkheid niet bestaan”.

Lees ook: Wirecard bezorgt ook ING en ABN Amro hoofdpijn

Ex-topman en oprichter van Wirecard Markus Braun, die vrijdag al was afgetreden, meldde zich nadat de politie in München maandag een arrestatiebevel tegen hem had uitgevaardigd. Na een nacht in de cel werd hij dinsdag voorlopig op vrije voeten gesteld, tegen een borgtocht van 5 miljoen euro. Justitie verdenkt Wirecard van marktmanipulatie.

Strengere regels

Minister Scholz erkent dat ook de financiële toezichthouder BaFin, die onder zijn eigen ministerie valt, blaam treft. Hij riep op tot snel onderzoek van de gemaakte fouten en beloofde strengere regels. „Dat zijn we verplicht aan aandeelhouders, werknemers en grote investeerders – en aan Finanzplatz Deutschland.”

BaFin zelf heeft ook al toegegeven fouten gemaakt te hebben. Wat er bij Wirecard is gebeurd noemde BaFin-topman Felix Hufeld maandag „een schande” voor Duitsland en een „totale ramp”. Hij zei de kritiek op zijn instelling „volledig te accepteren”. Nog nooit, zei hij, had hij zoiets afschuwelijks gezien bij een onderneming in de DAX, de index van de dertig grootste bedrijven op de beurs in Frankfurt. En dat zegt wat, voor wie zich de vele schandalen van Deutsche Bank of het dieselbedrog van Volkswagen herinnert.

Wel wees de Hufeld erop dat BaFin zich alleen met Wirecard-Bank kon bemoeien. En niet met de tak in Azië, waar de onvindbare 1,9 miljard, een kwart van het balanstotaal, op bankrekeningen zou staan – wat dus vermoedelijk een verzinsel is.

Ook accountantsfirma EY, die elf jaar lang de boeken van Wirecard controleerde, ligt onder vuur. De firma kan een reeks processen tegemoet zien, schrijft het Handelsblatt.

Hoe kon ze – tot ze dit jaar de jaarcijfers over 2019 niet wilde goedkeuren – over het hoofd zien dat de rekeningen bij twee Filippijnse banken waarop de inmiddels beroemde 1,9 miljard zou staan niet bestonden? Onder meer de Nederlandse beleggersvereniging VEB zou EY aansprakelijk willen stellen voor het dramatische waardeverlies van het aandeel Wirecard op de beurs. Was het aandeel twee jaar geleden nog 190 euro waard, dinsdag aan het eind van de middag was het nog geen 18 euro.

Wat de zaak voor toezichthouder en accountants extra pijnlijk maakt, is dat er allang sterke aanwijzingen waren dat Wirecard een valse voorstelling van zaken gaf van zijn positie in Azië. De Financial Times schreef er onthullende stukken over.

Maar Wirecard beschuldigde de Britse krant van slechte journalistiek, en dreigde met de rechter. De Duitse toezichthouder bleek gevoelig voor de suggestie dat de FT Wirecard ten onrechte aanpakte, en begon een onderzoek naar de journalisten en de vraag of zij bezig waren de markt te manipuleren. Ook sommige Duitse media, schrijft Der Spiegel nu, „verloren hun professionele distantie” en gingen mee in de veronderstelling dat Wirecard slachtoffer was.

We hadden dit overal verwacht, niet in Duitsland

Peter Altmaier minister van Economische Zaken

Voor Duitsland was het aanvankelijke succes van Wirecard juist een bewijs dat het land heus mee kon komen in de moderne financiële wereld en de online-economie. De harde neergang van het bedrijf komt daarom extra hard aan. „We hadden zo’n situatie overal verwacht, maar niet in Duitsland”, zei minister van Economische Zaken Peter Altmaier (CDU).

Justitie gaat er volgens Duitse media van uit dat Wirecard met zijn opgeblazen balans en verzonnen inkomsten voor klanten en investeerders aantrekkelijker wilde overkomen dan de werkelijkheid rechtvaardigde. Ex-topman Braun hangt een gevangenisstraf van acht jaar of zelfs meer boven het hoofd. De vijftigjarige Oostenrijker heeft toegezegd aan het onderzoek te zullen meewerken, in de hoop op een lagere straf.