Poetins parade gaat in de herkansing, corona of niet

75 jaar na zege op nazi-Duitsland Poetin grijpt terug op een oud middel de Russische maatschappij te mobiliseren: de ‘Grote Vaderlandse Oorlog’ van 1941-1945.

Op zaterdag 20 juni werden in Moskou de generale repetities gehouden voor de militaire paradeop woensdag 24 juni.

Op zaterdag 20 juni werden in Moskou de generale repetities gehouden voor de militaire paradeop woensdag 24 juni.

Foto AP

Op zaterdagochtend scheerden ze opnieuw laag over de hoofdstad: de jagers en bommenwerpers van de Russische luchtmacht, tientallen gevechtsvliegtuigen in strakke formaties.

Imponerend was het, al was het slechts de generale repetitie voor wat een speciale overwinnings- en herdenkingsparade moet worden: die van 75 jaar capitulatie van nazi-Duitsland. In de herkansing: vanwege het coronavirus werd de parade op 9 mei afgelast. In de koude lenteregen legde Poetin toen in zijn eentje een krans onder de muren van het Kremlin. Daarna vloog alleen de luchtmacht in een rechte lijn over Moskou.

Nu zullen de tanks alsnog over het Rode Plein denderen. Hoewel het coronavirus nog altijd huishoudt in Rusland en er dagelijks bijna 8.000 nieuwe infecties bijkomen, gaat de grote parade van deze woensdag gewoon door. Dat wil zeggen: in Moskou. In zeventien andere steden is de parade vanwege het coronavirus alsnog afgelast. Het Kremlin respecteert die beslissing, zo liet Poetins woordvoerder Dmitri Peskov weten.

Lees ook:Poetin waaschuwt 140 miljoen Russen voor corona-gevaar

Ook het Kremlin realiseert zich dat er risico’s kleven aan zo’n massale bijeenkomst. De enkele tientallen oorlogsveteranen die zullen toekijken vanaf de eretribune zijn twee weken lang ondergebracht in een kuuroord, zo meldde persbureau Bloomberg. De quarantaine beschermt niet alleen de 90-plussers, maar ook de 67-jarige president zelf. Sinds het begin van de epidemie houdt Poetin zich schuil in in zijn residentie buiten Moskou, waar bezoekers alleen worden toegelaten nadat ze in een sluis zijn bespoten met desinfectiemiddel. De gevolgen laten zich raden voor de vele tienduizenden burgers die in Moskou met het portret van hun voorvaderen (het ‘Onsterfelijke Regiment’) de straat op gaan, maar dat telt nu even niet: de parade is belangrijker.

Om die roekeloosheid te begrijpen is het belangrijk een blik op de kalender te werpen. Een week na de Grote Parade, op 1 juli, mogen kiezers zich uitspreken over een hele reek grotere en kleinere wijzigingen van de grondwet van de Russische Federatie. De belangrijkste wijziging zet Poetins termijnen als zittend president ‘terug’ naar nul, waardoor hij tot 2036 aan de macht kan blijven.

Minder populair

Staatsrechtelijk gezien zijn de wijzigingen al aangenomen door de Doema en de Russische regio’s en is de stemming in principe overbodig. Poetin heeft meermaals laten weten dat hij grote waarde hecht aan een ‘mandaat’ van de bevolking, voor wat neerkomt op een nieuwe regeerperiode tot in het vierde decennium.

Alleen: Poetin kan niet rekenen op veel enthousiasme bij de kiezer. Volgens het onafhankelijke Levada-centrum was zijn ‘rating’ (de goedkeuring onder de bevolking) gedaald tot 59 procent – het laagste in twintig jaar Poetin-bewind. De crisis van 2014 en laagconjunctuur van de afgelopen jaren hebben het sociale contract tussen de Russische bevolking en zijn autoritaire leider (ik regeer, u gaat erop vooruit) ondergraven. Het feit dat elke vorm van politieke concurrentie zorgvuldig is uitgeschakeld en verkiezingen altijd de ‘gewenste’ uitslag hebben, is evenmin een motivatie naar de stembus te gaan.

Poetin is bovendien geen man van vergezichten. Hoewel de president vorig jaar in een interview met de Financial Times het liberalisme doodverklaarde en zichzelf benoemde tot vaandeldrager van een nieuw conservatief reveille, is hij zelden te betrappen op concrete ideeën over welke weg Rusland zou moeten inslaan in de 21ste eeuw.

Foto’s AP/EPA

Daarom grijpt Poetin terug op een oud middel om de Russische maatschappij te mobiliseren: de ‘Grote Vaderlandse Oorlog’ van 1941-1945. Ten tijde van de Sovjet-Unie werd alleen in jubileumjaren geparadeerd. Pas sinds 1995 wordt de parade elk jaar gehouden.

In de afgelopen jaren zijn de parade en de optochten van het ‘Onsterfelijke Regiment’ een steeds grotere rol gaan spelen in de Russische staatspropaganda. Het verwijderen van een standbeeld van Sovjet-maarschalk Ivan Konjev in Praag leidde tot een hoogoplopend conflict met Tsjechië. De herdenking van 80 jaar Molotov-Ribbentroppact afgelopen september was de aanleiding voor een grote internationale campagne waarin Moskou de geschiedenis probeerde te herschrijven – tot woede van Polen en de Baltische landen.

Zelfs kritiek op Stalin

Vorige week, terwijl historische T-34 tanks al druk aan het oefenen waren op de Tverskajastraat en de stalen rupsbanden diepe voren trokken in het asfalt, publiceerde het gezaghebbende Amerikaanse tijdschrift The National Interest een artikel van de hand van Vladimir Poetin over de beeldvorming van de oorzaken van de Tweede Wereldoorlog. In het lijvige stuk erkent de Russische president tegen heug en meug dat het Stalin-regime (verantwoordelijk voor de dood van miljoenen politieke gevangenen) het nodige valt te verwijten.

Lees ook: Hoe Ruslands laatste kwaliteitskrant onder controle van het Kremlin kwam

Tegelijkertijd probeert Poetin het optreden van de Sovjet-Unie, dat tot 1941 samenwerkte met nazi-Duitsland, wit te wassen. Na het ‘verraad’ van de conferentie van München, waar Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk Tsjechoslowakije opofferden, realiseerde Stalin zich dat hij alleen stond in de aanstaande oorlog met de nazi’s, zo redeneert Poetin. Het Molotov-Ribbentroppact was geen cynisch bondgenootschap tussen twee totalitaire naties, maar een slimme truc van het Kremlin om tijd te winnen.

Die visie klopt niet met de feiten (toen Hitler in juni 1941 de Sovjet-Unie binnenviel, was Stalin totaal verrast), maar daar gaat het nu niet om. In zijn stuk probeert Poetin het kroonjuweel van het sovjetverleden te redden uit de puinhopen van de Sovjet-Unie, omdat het zo ongeveer het enige is waarmee hij de Russische bevolking nu nog kan betoveren.

Woensdag rijden de T-34’s weer over het Rode Plein. De schade aan het wegdek wordt voor lief genomen.