Macron zet Rutte verder onder druk

Europees herstelfonds Macron was dinsdag in Den Haag. Frankrijk wil, net als Duitsland, een snel akkoord in de lastige discussie over Europese solidariteit.

De Franse president Macron (l) arriveert dinsdag op het Binnenhof.
De Franse president Macron (l) arriveert dinsdag op het Binnenhof. Foto ANP

Emmanuel Macron in Den Haag: een vertrouwd gezicht. Medio 2018 was de Franse president er. Dinsdagavond was hij er weer. Dat lijkt weinig, maar er waren ook tijden dat Franse staatshoofden zich minder in Nederland lieten zien.

Ook vertrouwd: de eettentjes die premier Mark Rutte (VVD) uitkiest, voor een hapje en een fotomoment. In 2018 werd het een knusse bistro in Franse stijl. Dinsdag werd het een wat ruimer bemeten eetgelegenheid vlakbij Scheveningen. Diplomatie op minstens anderhalve meter afstand.

Het bliksembezoek stond in het teken van het herstelfonds dat EU-leiders komende maand uit de grond willen stampen. Een digitale top afgelopen week leverde weinig op, op 17 en 18 juli komen de leiders weer voor het eerst fysiek bij elkaar. Een week later dan eerder werd gedacht. Een week extra dus om een compromis voor te bereiden.

Lees ook: Brussel ziet ontluikende consensus over Europees herstelfonds

De druk op Nederland is groot. Frankrijk, Duitsland en de Europese Commissie willen graag snel een sterk signaal afgeven dat de EU de diepe coronarecessie die dreigt met vereende krachten aanpakt. Maar Nederland vindt het bedrag van het herstelfonds – 750 miljard euro – niet goed onderbouwd; ziet weinig in het gezamenlijk geven van subsidies aan landen in nood; en voelt meer voor het verstrekken van leningen, die ook terugbetaald moeten worden.

Dinsdag was er geen persmoment achteraf. Maar vorige week zei Rutte, na afloop van de EU-top: „Ik wil niet onnodig vertragen, maar de inhoud is leidend. Het is ook niet zo dat de wereld vergaat als we er in juli niet uit zijn.” Nee, zeggen andere EU-landen, maar financiële markten kunnen nerveus worden als een gecoördineerde aanpak uitblijft. Rutte: „Ik denk dat het wel te managen is, die markten. Ik weet dat ook niet zeker, maar uiteindelijk moeten we ons daar niet onder druk door laten zetten.”

Spartaanse werkplek

In 2018 was de sfeer nog gemoedelijk. Macron kreeg een rondleiding in het Torentje. Hij verbaasde zich over Rutte’s kleine, Spartaanse werkplek, het tegenovergestelde van zijn eigen Elysée-Paleis. Er werd gelachen om een Tour de France-mascotte die Rutte nog had rondslingeren. Het Britse vertrek uit de EU, voor Nederland een diplomatieke aderlating, leek het startpunt van hernieuwde Frans-Nederlandse samenwerking. Macron en Rutte - liberaal, jong, zakelijk - leken voor elkaar geknipt. Rutte ging herhaaldelijk ook naar Parijs.

Lees ook: het interview dat NRC in januari nog had met de Franse buitenlandminister over de relatie met Nederland

Maar de discussie over geld drukt de sfeer. Dat begon al met de vraag, vlak vóór corona, of de Europese meerjarenbegroting niet licht omhoog moet, zodat de EU zich staande kan houden temidden van de groeiende spanningen en uitdagingen (zoals klimaatverandering) in de wereld. Nederland was ook daar fel op tegen. Terwijl de coronacrisis Duitsland en Frankrijk nader tot elkaar brengt, manifesteert Nederland zich in een kleine coalitie van zuinige landen.

Volgens Parijs onderschat Nederland de ernst van de situatie. Amélie de Montchalin, de Franse staatssecretaris van Europese Zaken, zei dat vorige week maandag tijdens een werkbezoek in Den Haag zo: „We hebben niet de luxe om onze tijd te verdoen met een theoretisch, wat onzinnig, boekhoudkundig debat.” Ze zei er ook bij dat Nederland „extreem veel exporteert” naar EU-landen die straks, zonder hulp, weinig meer zullen kunnen kopen.

Behalve een lunch met minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) had De Montchalin vorige week ook een ontbijt met Kamerleden – met croissants en jus d’orange. De Fransen zetten in hun diplomatieke offensief zwaar in op het parlement. Rutte is misschien nog wel over te halen, zo luidt de redenering, maar dan moet het EU-herstelfonds nog langs de Tweede Kamer – en daar klinkt van links tot rechts felle kritiek. Volgens een aanwezige voltrok het ontbijt zich in een wat gespannen sfeer.

Niet alleen de Fransen zijn bezig met Nederland. Maandag had Rutte bondskanselier Angela Merkel aan de lijn. Duitsland neemt op 1 juli het halfjaarlijks roulerende EU-voorzitterschap over en de agenda is topzwaar. Na de zomer, is de verwachting, zal er veel politieke energie gaan in het voorkomen van een harde, ook voor Nederland pijnlijke Brexit. Voor Merkel is het daarom cruciaal dat de discussie over het herstelfonds al in juli iets oplevert.