Reportage

1,42 miljard in vier minuten bij het miljardenloket van Hoekstra

Staatsschuld In vier minuten 1,42 miljard euro ophalen: dat lukte Elvira Eurlings, die vandaag als agent van Financiën een obligatieveiling hield. Interesse genoeg, ondanks de negatieve rente en de minimale inleg van 25 miljoen euro.

Elvira Eurlings is bij Financiën verantwoordelijk voor onder meer de uitgifte van de staatsobligaties en het beheer van de staatsschuld.
Elvira Eurlings is bij Financiën verantwoordelijk voor onder meer de uitgifte van de staatsobligaties en het beheer van de staatsschuld. Foto David van Dam

„Zo, het is weer gelukt.” Opgewekt alsof ze zojuist een lekke band heeft geplakt, loopt Elvira Eurlings van de dealingroom van het ministerie van Financiën naar haar werkkamer. „Iemand nog koffie?”

Zojuist is Eurlings erin geslaagd om binnen vier minuten 1,42 miljard euro bij beleggers op te halen. Het was een nieuwe tranche van een al langer lopende groene obligatielening waarmee het rijk duurzame investeringen financiert.

Als agent van Financiën is Eurlings (44) de ambtenaar die verantwoordelijk is voor de uitgifte van de staatsobligaties, het betalingsverkeer van de rijksoverheid en het beheer van de staatsschuld. Op de handelsvloer zelf, een ruime, sober ingerichte werkkamer van zo’n tachtig vierkante meter, is de rust na die vier minuten weer teruggekeerd. Vier handelaren tikken nog wat op hun toetsenbord of staren naar de gigantische schermen die op hun hoge bureaus staan.

Sommige schermen zetten ze snel uit: niet van alle informatie is het de bedoeling dat de bezoekers die lezen. Het gaat immers om beurshandel, dus informatie is snel koersgevoelig.

Terwijl het ministerie, net als de rest van het land, vanaf half maart nagenoeg op slot en uitgestorven leek, draaide deze afdeling op volle toeren door: het Agentschap van de Generale Thesaurie.

Dat is nodig ook, want bij dit loket moet minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) de tientallen miljarden op zien te halen waarmee alle steunmaatregelen in de coronacrisis betaald kunnen worden. Hoewel ook hier een groot deel van de zestig medewerkers van het Agentschap vanwege de coronamaatregelen thuis werkt, is het er sinds maart „wel ietsje drukker, ja”, vertelt Eurlings na afloop van de uitgifte aan haar vergadertafel.

Meer geld nodig

„De financieringsbehoefte van de overheid is dit jaar verdrievoudigd, van de 42 miljard euro die we in december hadden ingeschat tot nu 135 miljard euro”, zegt Eurlings. Omdat het Centraal Planbureau (CPB) vorige week het begrotingstekort lager inschatte dan minister Hoekstra in zijn Voorjaarsnota, zal het Agentschap het tekort in zijn volgende kwartaalbericht vermoedelijk iets naar beneden bijstellen.

Lees ook: hoe het kabinet ontspannen omgaat met het oplopende begrotingstekort

Van die 135 miljard euro werd tot nu toe al 75 miljard opgehaald. Zowel de frequentie van de veilingen als het volume ervan is sinds maart sterk opgelopen.

Normaal gesproken vinden er vier veilingen per maand plaats. In januari en februari lag de maandelijkse opbrengst bij zowel kort- als langlopende staatsobligaties rond de 5 miljard euro. Sinds april vonden er 19 veilingen plaats en liep de opbrengst op van ruim 16 miljard in april naar bijna 25 miljard in mei.

Het gros van de schulduitgiften dit jaar – ruim 50 miljard – gaat om zogeheten ‘schatkistpapier’. In het handelsjargon van de kapitaalmarkt: Dutch Treasury Certificates (DTC’s). Dat zijn kortlopende leningen die doorgaans binnen zes tot twaalf maanden worden afgelost. Met de snelle opbrengst hiervan kan de staat op korte termijn aan zijn financiële verplichtingen voldoen.

Daarnaast bestaan er Dutch State Loans (DSL’s), de standaard staatsobligaties met een vaste, langere looptijd, variërend van drie tot dertig jaar. De totale staatsschuld loopt volgens de recente raming van het CPB op van iets meer dan 380 miljard euro tot ruim 463 miljard eind volgend jaar. In begrotingstermen: van 48,7 procent naar 61,1 procent van het bbp.

Dure steunmaatregelen

Het kabinet heeft vanaf maart ruimhartig en snel voor tientallen miljarden noodsteun toegezegd aan bedrijven, werknemers en zzp’ers – tussenstand eind mei: 37,6 miljard. Daarnaast verwacht de Belastingdienst dit jaar door de fiscale uitstelregeling voor ondernemers 35 tot 45 miljard euro minder aan belastingen op te halen. Terwijl de gewone uitgaven van de overheid gewoon doorlopen; in de rijksbegroting voor dit jaar zijn die ingeschat op ruim 300 miljard.

Los van de politieke besluitvorming over de immense kosten van alle crisismaatregelen, is ook de praktische kant ervan van belang. Voor die vraag heeft minister Hoekstra geregeld contact met agent Eurlings. „Hij wil dan weten hoe het allemaal wel te financieren is.” Eurlings, een achternicht van Hoekstra’s partijgenoot uit Limburg, kan het kabinet vooralsnog steeds geruststellen.

„Het is geen probleem om geld aan te trekken”, herhaalt Eurlings nog maar eens. „Beleggers zijn nog altijd heel erg geïnteresseerd.” De macro-economische reputatie van Nederland is gewoon goed, licht ze toe. „We hebben natuurlijk onze prachtige triple A-status, dus onze kredietwaardigheid is gewoon erg hoog.”

Dat de rente historisch laag staat – bij veel recente uitgiftes van staatsobligaties rond de nul of zelfs negatief – schrikt beleggers niet af. Die beschouwen dat als bewaargeld voor hun investering.

De beleggers die dinsdagochtend succesvol intekenden op de groene veiling – minimale inleg 25 miljoen euro – leggen daar 0,02 procent aan negatieve rente op toe. Binnen twee dagen dienen zij de toegezegde miljoenen inclusief opslag te storten op de schatkistrekening die het rijk heeft bij De Nederlandsche Bank. Als dat geld binnen is, zal Hoekstra waarschijnlijk met gemengde gevoelens naar de rapportage kijken die Eurlings nog dinsdagmiddag naar hem toe stuurde. De staatsschuld is weer wat opgelopen, maar daar staat tegenover dat hij weer wat gemakkelijker de lopende rekeningen kan betalen.