Geur kan menselijk richtinggevoel beïnvloeden

Fysiologie De menselijk reuk kan veel meer dan vaak wordt gedacht. Met ingenieuze tests is nu invloed op richtinggevoel aangetoond.

Bij dieren was stereoruiken al wel aangetoond, maar bij mensen nog niet.
Bij dieren was stereoruiken al wel aangetoond, maar bij mensen nog niet. Foto RusN

Mensen kunnen in stereo ruiken. Als de concentratie van een geurstof in het ene neusgat groter is dan in het andere kan dat een verschil in richtinggevoel veroorzaken. Mensen zijn zich daar niet bewust van, ze kunnen niet zéggen of ze in het ene neusgat meer van een bepaalde stof ruiken dan in het andere. Dit schrijven Chinese onderzoekers deze week in de PNAS. Zo’n verschil in concentratie tussen de neusgaten kan ontstaan als een geurstof het ene gat eerder bereikt dan het andere.

Het onderzoek past in een reeks onderzoeken van de afgelopen jaren waaruit steeds bleek dat mensen veel beter kunnen ruiken dan doorgaans wordt aangenomen. Zo bleek al in 2006 dat studenten prima een geurspoor van chocolade konden volgen in een grasveld. Het aantal geurcellen in de neus van de mens doet niet onder voor dat van andere zoogdieren, maar toch wordt al sinds de 19de eeuw in de wetenschap beweerd dat mensen bijzonder slecht kunnen ruiken. Dat idee kon ook populair worden omdat het de mens minder dierlijk zou maken. Toch kan een mens wijnaroma’s beter uit elkaar houden dan een hond. Bij dieren was stereoruiken al wel aangetoond, maar bij mensen nog niet, tot het nu dus door Chinese psychologen onder leiding van Tao Zhang en Wen Zhou (State Key Laboratory of Brain and Cognitive Science, Beijing) is aangetoond met een ingenieus experiment. Daarbij keken proefpersonen een halve seconde naar een scherm met ‘optic flow’ met slangetjes in hun neus waarbij de concentratie van benzeenethanol (een typische bloemengeur) of van vanille per neusgat bepaald kon worden. ‘Optic flow’ komt neer op een soort sterrenhemel van witte vlekjes die op je afkomen, zoals vroeger wel in screensavers werd gebruikt. De proefpersonen moesten vervolgens melden of zij ‘in die optic flow’ meer naar links of naar rechts bewogen. Het verschil tussen het linker- en rechterneusgat bleek van onmiskenbare invloed op dat oordeel. Aan de opeenvolgende experimenten namen in totaal 216 proefpersonen deel.

Extreem verschil

Onverwacht was dat een extreem concentratieverschil (5 delen vs 0) géén effect op de beleefde richting had, evenmin als een klein verschil (3 delen vs 2) Alleen 4 delen vs 1 gaf een duidelijk effect. In vervolgexperimenten bleek dat het verschil in de 3-2-opzet te klein was. Proefpersonen konden dat verschil ook niet ruiken als de concentraties na elkaar aangeboden werden. Het 5-0-verschil was natuurlijk wel duidelijk, maar daarvan kon worden vastgesteld dat onder normale omstandigheden nooit zo’n extreem concentratieverschil tussen twee neusgaten kan ontstaan, die normaliter maar 3,5 cm uit elkaar staan. De onderzoekers trekken een parallel met het visuele ‘stereo zien’, waarbij kleine verschillen in de beelden in twee naast elkaar gelegen ogen leiden tot een driedimensionaal beeld, maar grote verschillen leiden juist niet tot diepte-zien, maar tot binoculaire rivaliteit, waarbij de twee beelden om en om domineren.

De Chinese onderzoekers hebben de teststoffen zorgvuldig gekozen om verwarring tussen het reuksysteem en het veel minder bekende trigeminale zenuwsysteem te voorkomen. Benzeenethanol en vanille activeren alleen de reuk, niet het trigeminale systeem. Dat systeem is vernoemd naar de zesvoudige vertakking van de betrokken gezichtszenuw (naar het Latijn voor drie tweelingen). De trigeminale zenuw is primair verantwoordelijk voor huidsensaties in het gezicht maar het systeem heeft ook vertakkingen in het slijmvlies van de neus. Daar is het onder meer verantwoordelijk voor pijn die ontstaat door zout of CO2. Ook zou niezen door dit systeem worden geactiveerd. Veel geurstoffen activeren ook dit systeem en er was een vermoeden dat bij eerdere menselijke geurlocalisatieproeven in feite de vermogens van het trigeminale systeem waren getest, en niet van het geursysteem. Die verwarring is nu met de keuze voor de juiste geurstoffen uitgesloten.

Lees ook: Snuffelende mens is een echte reuk-kampioen