Profiel

Als het pijn doet, is het leuk in de films van Judd Apatow

Judd Apatow De Amerikaanse regisseur en producer is de man achter vele succesvolle komedies. Voor ‘The King of Staten Island’ vroeg hij de jonge komiek Pete Davidson persoonlijk te worden.

Het is zeer ‘Apatowiaans’ dat hoofdpersoon Scott (Pete Davidson, rechts) in ‘The King of Staten Island’ niets liever doet dan blowen en rondhangen met vrienden.
Het is zeer ‘Apatowiaans’ dat hoofdpersoon Scott (Pete Davidson, rechts) in ‘The King of Staten Island’ niets liever doet dan blowen en rondhangen met vrienden.

Slechts een enkeling heeft in Hollywood een adjectief gebaseerd op zijn naam. Judd Apatow is zo iemand. Hoewel de term ‘Apatowian’ bij het brede publiek geen belletje doet rinkelen, is zijn naam in Hollywood een begrip. Hij de man achter enkele van de meest succesvolle en spraakmakende komedies van de afgelopen decennia.

Hij schreef en regisseerde kassuccessen als buddymovie The 40 Year Old Virgin (2005) en zwangerschapskomedie Knocked Up (2011). Hij produceerde de vernieuwende romkom The Big Sick (2017), over het interculture liefsdesleven van de Pakistaans-Amerikaanse komiek Kumail Nanjiani, en hij is de man achter de schermen van de serie Girls (2012-2017). Daarin portretteerde Lena Dunham opmerkelijk overtuigend de levens van twintigers in New York.

Soms schrijft hij mee aan het script, soms is hij regisseur, soms producent en soms doet hij alle drie, zoals in de tragikomedie The King of Staten Island. De film is losjes gebaseerd op het leven van komiek Pete Davidson, die ook de hoofdrol speelt. De vader van hoofdpersoon Scott is net als die van Davidson een brandweerman die om het leven komt tijdens zijn werk. Die van Davidson tijdens 9/11, die van Scott in de film tijdens een brand.

Apatows liefde voor stand-up loopt als een rode draad door zijn projecten. Hij was als kind geobsedeerd door stand-upcomedy, als puber probeerde hij in de buurt te komen van zijn idolen zoals Jerry Seinfeld, door hen te interviewen voor de schoolradio. Een deel van die gesprekken bundelde hij in 2015 in het boek Sick in The Head.

Na moeizame pogingen om een carrière van de grond te krijgen als komiek focuste Apatow zich op schrijven en produceren. Dat verliep matig succesvol tot hij rond 2004 een niche vond: toegankelijke, slimme komedies die sentimentaliteit verweven met stevige vulgariteit. Hij produceerde Anchorman, een over the top satire op het seksisme van de jaren zeventig en regisseerde The 40 Year Old Virgin, een immens succesvolle komedie over een supernerd. De titel vat alles samen, al gaat de film meer over vriendschap dan seks.

Apatows invloed breidde zich ondertussen ook uit als producent en als ontdekker van opkomend talent. Vooral voor dat laatste blijkt hij een uitzonderlijk oog te hebben. Apatow ziet perfect wie de gêne en ongemakkelijkheid op het scherm kan overbrengen die hij naar eigen zeggen zelf nog altijd voelt als hij een ruimte binnenwandelt. Zo bleek de eerste tv-serie die Apatow mede schreef en produceerde Freaks and Geeks (1999) een lanceerplatform voor talloze latere Hollywoodsterren. De serie werd na één seizoen geschrapt – timide tieners en nerds waren eind jaren negentig nog zo niet cool – maar acteurs als James Franco, Seth Rogen en Jason Segel stonden hierna op de kaart.

Later begeleidde Apatow als producent verschillende komieken bij het opzetten van eigen filmprojecten. Zo hielp hij Seth Rogen en Evan Goldberg bij Superbad (2007), een cultfilm onder de tienerkomedies. En mede dankzij Apatow kon actrice Kristen Wiig haar idee voor Bridesmaids (2011) verfilmd krijgen, die het populaire nieuwe genre ‘ranzige vrouwenkomedie’ lanceerde.

Apatow baseert zijn films liefst op persoonlijke ervaringen. Zo zitten in zijn Knocked Up (2007), over een blowende nietsnut die per ongeluk een bloedmooie tv-presentatrice bezwangert, en This is 40 (2012), over twee veertigers in een midlifecrisis, elementen uit zijn eigen relatie met actrice Leslie Mann.

Apatow gelooft dat een klein verhaal een film kan dragen als het eerlijk wordt uitgewerkt. Hij pusht de makers waarmee hij samenwerkt altijd om te focussen op de angsten en neurosen van hun personages. Zelf zegt Apatow dat de vechtscheiding van zijn ouders hem blijvend traumatiseerde, al wist hij als puber al dat die pijn een goudmijn voor grappen was.

Om die reden was hij ook weinig gecharmeerd van het eerste scenario van The King of Staten Island van Pete Davidson; een aaneenschakeling van tot niets verplichtende grappen. Toen hij Davidson op een dag hoorde verzuchten dat hij hoopte dat zijn alleenstaande moeder weer gelukkig zou worden, moedigde Apatow hem aan daarop verder te gaan. Wat gebeurt er met zijn personage als zijn moeder gaat daten?

Zo’n aanpak levert authentieke verhalen op, met wendingen die origineler zijn dan de meeste Hollywoodkomedies. Wel duiken in Apatow-films vaak dezelfde figuren op. Zo heeft de mannelijke hoofdpersoon aan het begin vaak een leven zonder verplichtingen met een groepje stuurloos blowende of drinkende vrienden. Een hardwerkende, doelgerichte vrouw moet de hoofdpersoon vervolgens als een soort schooljuffrouw naar ‘het rechte pad’ leiden: een stabiele relatie of gezin. Dat leverde Apatow – onder andere van Knocked Up-actrice Katherine Heigl – het verwijt van seksisme op: vrouwen zijn bij hem te vaak vreugdeloze ‘killjoys’.

Die tamelijk traditionele verhaallijn combineert Apatow met scherpe grappen, waardoor zijn films toch een uitdagend randje krijgen. Apatows alter ego in Funny People, gespeeld door Seth Rogen, is een jonge komiek die penisgrappen nooit beu wordt. In The King of Staten Island is Apatow voor zijn doen betrekkelijk terughoudend met zulke onderbroekenlol.

Zijn films overtuigen ook omdat Apatow niet bang is voor improvisatie. Zo liet acteur Steve Carell voor een scène in The 40 Year Old Virgin daadwerkelijk zijn behaarde borst waxen. Terwijl hij met pijn in het gezicht de meest uitzinnige obsceniteiten naar de schoonheidsspecialiste roept, kijken zijn medespelers verbijsterd toe.

Lees hier de recensie van ‘The King of Staten Island’

Apatow is op Twitter en in interviews een van de meest uitgesproken politiek correcte Hollywoodpersoonlijkheden; Bill Cosby fileerde hij haast obsessief. Toch liet hij onlangs nog weten dat hij zich bij het schrijven van dialogen meer bezighoudt met hoe personages daadwerkelijk communiceren dan met politieke correctheid. „Er zijn nu eenmaal mensen die onvolwassen of pijnlijke dingen zeggen, dat maakt deel uit van wie ze zijn.”

Zijn films kunnen gemakkelijk de twee uur overschrijden. Dat komt soms wat pompeus over omdat zijn films met hun focus op het kleine en persoonlijke vaak over luxeproblemen gaan. Dat geldt minder voor The King Of Staten Island, dat zich afspeelt in een New Yorks arbeidersmilieu en gaat over een jongen die moet opgroeien zonder vader. Al is wel zeer ‘Apatowiaans’ dat Scott niets liever doet dan een beetje blowen en rondhangen met vrienden.