Advocaten hebben vele vragen

MH17-proces De advocaten van MH17-verdachte Oleg Poelatov willen „alternatieve scenario’s.” laten onderzoeken.  

Advocaten Boudewijn van Eijck en Sabine ten Doesschate arriveren bij de rechtszaal in het zwaarbeveiligde Justitieel Complex Schiphol, waar het internationale MH17-proces wordt voortgezet.
Advocaten Boudewijn van Eijck en Sabine ten Doesschate arriveren bij de rechtszaal in het zwaarbeveiligde Justitieel Complex Schiphol, waar het internationale MH17-proces wordt voortgezet. Foto Sem van der Wal / ANP

Advocaat Sabine ten Doesschate krijgt dagelijks stapels mail over MH17, maar afgelopen maandag stroomde haar mailbox over. Niet alle berichten waren even lovend.

„Sommige mensen vragen ons waarom we achterhaalde complottheorieën naar voren brengen”, zei Ten Doesschate dinsdag aan het einde van haar pleidooi. „En of we daar soms zelf in geloven.”

In de MH17-zaak in de rechtbank bij Schiphol kwamen afgelopen maandag en dinsdag de advocaten van verdachte Oleg Poelatov voor het eerst uitgebreid aan het woord. Ten Doesschate en haar collega Boudewijn van Eijck formuleerden een groot aantal onderzoekswensen. De verdediging wil niet alleen ruim honderd getuigen en deskundigen horen, ze wil ook aanvullend onderzoek naar de basisvraag van het dossier: hoe vlucht MH17 is neergeschoten. Wat de verdediging betreft staat het namelijk niet vast dat de Boeing-777 van Malaysia in 2014 boven Oost-Oekraïne werd neergehaald met een Russische Boekraket. Maandag opperden de advocaten zelfs dat MH17 is neergehaald door een Oekraïens gevechtsvliegtuig – een scenario dat zelfs Rusland inmiddels uitsluit. Daarbij baseerden Ten Doesschate en Van Eijck zich soms op bronnen van matige kwaliteit, zoals de Duitse voormalige verkeersvlieger Peter Haisenko, die werd opgevoerd door de Russische propagandazender Russia Today.

De verdediging probeert twijfel te zaaien, zo stelde Marieke de Hoon, internationaal strafrechtexpert. Bovendien: als de rechtbank niet meegaat in het horen van alle getuigen ontstaat de indruk van onzorgvuldigheid. Dat past uitstekend in de boodschap van Moskou dat het MH17-proces niet eerlijk verloopt.

De advocaten verwerpen die kritiek. „Het onderzoeken van alternatieve scenario’s kun je niet afdoen als een of andere strategie”, zei Ten Doesschate in de rechtszaal.

Lees ook: OM: voor MH17-onderzoek werd alles uit de kast gehaald

In een kort telefonisch interview lichten beide advocaten hun onderzoekswensen toe. „Het is heus niet zo dat wij de Duitse onderzoeker zomaar geloven”, zegt Ten Doesschate. „We willen hem juist horen om te kunnen beoordelen of zijn inzichten bruikbaar zijn voor het bewijs.”

Ten Doesschate en Van Eijck toonden zich de afgelopen dagen kritisch over het omvangrijke onderzoek, waar vijf landen bijna zes jaar aan hebben gewerkt. Zo heeft er geen forensisch onderzoek op de plek van de crash kunnen plaatsvinden, was het moeilijk getuigen te vinden en was het OM sterk afhankelijk van tapgesprekken van de Oekraïense geheime dienst. Van Eijck vroeg zich af of er geen sprake was van doelredeneringen: hij kreeg het idee „dat kostte wat kost het Boek-scenario overeind moest worden gehouden.”

Volgens de verdediging bevat het bijna 41.000 pagina’s tellende strafdossier opmerkelijk veel hiaten en losse eindjes. Zo stelt het OM dat het bereik van de Boekraket 36 kilometer is, terwijl een Oekraïense expert spreekt van 55 kilometer. Volgens de verdediging heeft dat gevolgen voor het berekenen van de afvuurlocatie.

„Het heeft ons verbaasd hoeveel vragen er nog te stellen zijn op basis van dit dossier”, zegt Van Eijck. „De verschillende scenario’s moeten nog veel beter worden uitgezocht.”

Ten Doesschate noemde het ter zitting „zorgelijk en verontrustend als je als verdediging niet kunt vertrouwen op de feiten die als zodanig worden gepresenteerd door het OM. Het geeft te denken over de vraag waar je dan wél vanuit kunt gaan.”

De vele onderzoekswensen hebben gevolgen voor het verloop van het proces. Volgens de verdediging is het niet mogelijk dit najaar al met de inhoudelijke behandeling te beginnen, zoals het OM graag wil. „Wij zitten nog in de onderzoeksfase”, zegt Van Eijck.

Correctie (23 juni 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond vermeld dat het strafdossier 14.000 pagina's betrof. Dat klopt niet, en is hierboven aangepast.