‘Wees voorbereid op crisis, doe eens een geldrampoefening’

Financiële overlevingstechnieken Hoe bereid je je voor op financiële tegenslag? Journalist Erica Verdegaal en besparingsdeskundige Marieke Henselmans beschrijven het in hun boek. „Weet wat je hebt, maak potjes en neem bijvoorbeeld een vast bedrag per week op.”

Illustratie Ank Swinkels

Alle versoepelingen van de coronamaatregelen ten spijt staat er nog altijd een flinke economische crisis voor de deur, als we deskundigen mogen geloven.

Zo waarschuwde het Nibud half juni voor te veel optimisme, nadat een peiling van het voorlichtingsinstituut had uitgewezen dat de meeste burgers aangaven nergens last van te hebben.

Dat we nog geen pijn voelen, komt vooral door de steunmaatregelen van de overheid, aldus het Nibud. Daarom is het volgens het instituut nu hoog tijd om na te denken over „structurele maatregelen” voor als die noodsteun ophoudt.

Een goed begin voor burgers is de financiële stresstest die besparingsdeskundigen Marieke Henselmans en financieel journalist Erica Verdegaal ontwikkelden. Samen schreven zij het boek Crisis. Wat te doen? Van rood naar groen. Wie die test invult, ontdekt dat er niet al te veel voor nodig is om code rood te krijgen.

Geef je meer uit dan er binnenkomt? Heb je een schuld bij de Belastingdienst? Ben je een zzp’er zonder buffers of arbeidsongeschiktheidsverzekering? Lig je weleens wakker door geldzorgen? Wanneer je op één van de vragen ‘ja’ antwoordt en je ook minder dan vier maandinkomens aan spaargeld direct tot je beschikking hebt, heb je al de code rood te pakken. Heb je op één van de vragen ‘ja’ geantwoord, maar wel vier of meer maandinkomens spaargeld, dan krijg je code geel.

Lees ook: DNB: klap door coronacrisis is bijna twee keer zo zwaar als die van kredietcrisis

Geldrampoefeningen

In beide gevallen is het heel verstandig om jezelf wat crisisbestendiger te maken, zeggen Henselmans en Verdegaal. Advies nummer één: ga oefenen met bezuinigen op je variabele kosten (boodschappen, kleding, uitjes) en probeer eens een maand te leven van maximaal anderhalf keer het bedrag dat je zou ontvangen als je in de bijstand belandde. Als je dan écht in de financiële problemen komt, heb je tenminste mentaal een draaiboek klaarliggen.

„Het is toch vreemd”, zegt Henselmans. „Voor alle mogelijke rampen zijn er oefeningen – van verplichte brand- en ontruimingsoefeningen tot stresstesten voor banken. Maar de consument hoeft nooit een geldrampoefening hoeft te houden?”

Maar wat te doen als bezuinigen niet voldoende is? Bijvoorbeeld omdat je alleen al aan je woning 1.200 euro per maand kwijt bent? „Dan moet je als een speer aan de slag”, zeggen de auteurs.

Henselmans: „Maak met je partner bijvoorbeeld een ‘verdienkansenlijst’. Heb je een moestuin? Dan is tomaten of komkommers plukken best aardig voor een tijdje. Ben je een opruimerig type? Dan kun je schoonmaakwerk gaan doen. Nee, niet leuk, maar wel leerzaam. En makkelijker, sneller en minder ingrijpend dan verhuizen.”

We zouden ook beter moeten kijken naar de mensen die soberheid tot levenswijze hebben verheven

Henselmans vindt het „heel vreemd” dat veel mensen er bijna prat op gaan dat ze „geen verstand van geld” en totaal geen financieel overzicht hebben. „Terwijl ze zich zouden schamen om te zeggen dat ze niks van muziek of literatuur moeten hebben.” Overzicht over je financiën is enorm belangrijk, onderstrepen Henselmans en Verdegaal.

Zelfstandig ondernemers die hun inkomen verliezen, vergeten bijvoorbeeld weleens dat ze geen bijstand krijgen als ze een eigen huis bezitten. „Dat gebrek aan kennis brengt veel mensen in de financiële problemen. Ze hebben een krediet afgesloten, maar de voorwaarden niet goed gelezen, of ze hebben een duur huis gekocht, maar vallen niet onder de hypotheekgarantie die ervoor zorgt dat bij een wegvallend inkomen de restschuld kwijtgescholden wordt.”

Lees ook: Wordt deze crisis een nieuwe Grote Depressie?

Leven van de lucht

We zouden ook beter moeten kijken naar de ‘survivors’, adviseren Henselmans en Verdegaal: mensen die soberheid tot levenswijze hebben verheven. Ze zijn tevreden, lijken te kunnen leven van de lucht en zien overal buitenkansjes. Ze helpen anderen en kennen daardoor veel mensen die ook bereid zijn om hén te helpen. Bovendien schamen ze zich niet om hulp te vragen als ze die nodig hebben.

Henselmans: „Deze survivors weten vaak exact wat hun inkomsten en uitgaven zijn en gaan daar heel secuur mee om. Mensen met schulden schamen zich vaak om hulp te vragen, en dan verergert de situatie. Een schuld van 2.000 of 5.000 euro krijg je nog wel weggewerkt, bij een ton wordt een stuk lastiger.”

Wat kunnen we van deze ‘overlevers’ leren? Weet wat je hebt, maak potjes en neem dan bijvoorbeeld een vast bedrag per week op. Henselmans: „Ook al zijn ze werkloos of arbeidsongeschikt, survivors blijven meedoen aan de maatschappij. Hebben ze geen geld voor een verjaardagscadeau, dan bakken ze een taart.”

Een slotadvies van beide deskundigen: maak deze crisis niet groter dat die is. Verdegaal: „Zie het als een dip waarvan we uiteindelijk weer herstellen.” De economie als geheel is belangrijk – immers, zonder banen minder welvaart – maar het gaat vooral om de vraag: hoe gaat het met jóúw economie? Verdegaal: „Reserves, overzicht en aanpassingsvermogen zijn daarbij de sleutelwoorden.

En oefen jezelf in veerkracht: blijf perspectief zien, ook als je slechter betaald werk moet gaan doen om de huur te betalen. Dat is misschien rot, maar wel leerzaam en niet voor eeuwig.”

Marieke Henselmans en Erica Verdegaal: Crisis. Wat te doen? Van rood naar groen. Genoeg, € 19,90