Topontmoeting EU-China omgeven door irritaties

Handel Deelnemers aan een top tussen EU en China hadden genoeg te bespreken. Maar veel vooruitgang werd er maandag niet geboekt.

Conflicten over mensenrechten, Chinese cyberaanvallen en desinformatie zorgen voor ruis op de lijn Brussel-Beijing.
Conflicten over mensenrechten, Chinese cyberaanvallen en desinformatie zorgen voor ruis op de lijn Brussel-Beijing. Foto Andy Wong/AP

„Reciprociteit en gelijk speelveld zijn klaarblijkelijk moeilijk in het Chinees te vertalen”. Zo dempte een EU-ambtenaar in de aanloop naar een topontmoeting tussen de EU en China droogjes de verwachtingen. En handel is niet het enige onderwerp waarover Brussel en Beijing een andere taal spreken.

Naast handel zorgen conflicten over mensenrechten, evenals Chinese cyberaanvallen en Chinese desinformatie voor een bijna permanente ruis op de lijn Brussel-Beijing. Een topontmoeting per video moest maandag weer wat warmte en vooruitgang brengen in een verhouding die gekenmerkt wordt door wederzijdse irritatie en stilstand.

Raadsvoorzitter Michel en Commissievoorzitter Von der Leyen spraken eerst met de Chinese premier Li Keqiang en daarna met president Xi Jinping. De top met de premier was gepland voor eind maart, maar moest in verband met de pandemie uitgesteld worden. Een top tussen alle EU-regeringsleiders en Xi, in september in Leipzig, moest door de pandemie eveneens verschoven worden. Een nieuwe datum voor die bijeenkomst is er nog niet.

China moet meer ambitie tonen

Ursula von der Leyen Commissievoorzitter

Grote doorbraken werden maandag niet bereikt. Er was na afloop geen gezamenlijke persconferentie en geen gezamenlijke verklaring. De Chinezen voelden daar op voorhand al niets voor, zeiden diplomaten in Brussel.

Een veelbesproken overeenkomst over investeringen, die Europese bedrijven meer mogelijkheden moet geven op de Chinese markt én China moet aansporen tot economische hervormingen, is bij lange na niet rond. „Er moet echt vooruitgang geboekt worden”, zei Von der Leyen na de top tijdens een persconferentie. „China moet meer ambitie tonen.”

De onderhandelingen werden tot dusver op een laag niveau gevoerd en hebben nu politieke aandacht nodig. Toch hoopt Von der Leyen dat er nog zo veel vooruitgang geboekt kan worden dat een overeenkomst dit jaar haalbaar is. Het gaat de EU daarbij om het gedrag van staatsbedrijven, onduidelijke regelgeving over subsidies en de gedwongen transfer van technologie.

Zelfstandigheid van Hongkong

Zolang er geen vooruitgang is op het investeringsvlak is het volgens Von Der Leyen ook niet nuttig te praten over een ander project, een meerjarenplan waarin de veelzijdige samenwerking tussen de twee machtige blokken wordt samengebald onder de noemer ‘Strategische Agenda 2025’ .

De EU schermt intussen steeds vaker met strenge maatregelen tegen Chinees optreden in Europa. Vorige week nog presenteerde de Commissie een aantal voorstellen om oneerlijke concurrentie door Chinese bedrijven die staatssteun ontvangen aan te pakken. Chinese investeringen in Europa kunnen al onderzocht worden op veiligheidsrisico’s.

Lees ook: Europa wil niet langer de sukkel op de wereldmarkt zijn

Terwijl de kritiek op economisch vlak steeds pittiger wordt, is er ook politieke conflictstof. De EU is bezorgd over de manier waarop China door middel van een nieuwe veiligheidswet de zelfstandigheid van Hongkong aantast. Voor de EU is de nieuwe wet in strijd met internationale afspraken over de status van Hongkong en de Chinese beloften aan de bevolking.

De afgelopen weken groeide ook de Europese irritatie over Chinese desinformatie en vermeende Chinese propaganda tijdens de Covid-19-pandemie, hetgeen weer kwaad bloed heeft gezet in China omdat van propaganda geen sprake zou zijn. Volgens Von der Leyen hebben Chinese partijen tijdens de pandemie ook cyberaanvallen uitgevoerd op Europese ziekenhuizen.

Klimaatverandering

Naast alle irritatie over en weer onderstreepten Von der Leyen en Michel dat ze, waar mogelijk, ook met China willen samenwerken.

„Als het gaat om klimaatverandering „staan ze aan onze kant”, zei Von der Leyen, om er onmiddellijk aan toe te voegen dat China zich ook op dit vlak aan de afspraken moet houden.

De verhouding tussen de twee machtsblokken is niet bepaald een toonbeeld van harmonie. En op de achtergrond maken de VS het Europa extra lastig. Washington wil graag dat Europa de Amerikaanse confrontatiekoers ten aanzien van China volgt. Vrijdag zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo voor een publiek in Kopenhagen dat de keuze voor Europa niet is tussen de VS en China, maar tussen vrijheid en tirannie. De EU, zei Buitenlandchef Josep Borrell onlangs, is evenwel vastbesloten zijn eigen weg te gaan. „We moeten als kompas niet de druk en de verwachtingen van buitenstaanders gebruiken, maar wat wij als EU willen en nodig hebben.”