Straf voor corruptie in Congo: daar moet iets achter zitten

Kabinetschef veroordeeld Voor het eerst is een politicus in Congo bestraft voor corruptie. Er is echter argwaan over de zeldzame veroordeling.

Vital Kamerhe tijdens een persconferentie in 2018.
Vital Kamerhe tijdens een persconferentie in 2018. Foto Fabrice Coffrini/AFP

Twintig jaar cel, met dwangarbeid, wegens het verdonkeremanen van circa 50 miljoen dollar (43 miljoen euro) aan overheidsgeld. Die straf kreeg de Congolese kabinetschef Vital Kamerhe zaterdag. Volgens een rechter in Kinshasa verrijkte hij zichzelf bij een woningbouwproject, samen met een eveneens veroordeelde aannemer.

Kamerhe (61) is een politiek zwaargewicht: niet alleen was hij tot voor kort de rechterhand van president Félix Tshisekedi, maar ook leider van coalitiepartij UNC. Eerder was hij voorzitter van het lagerhuis. Nu is hij de eerste Congolese politicus die is veroordeeld voor corruptie – en dat is mogelijk geen toeval.

Lees ook: Tegen verkiezingsuitslag Congo valt niet op te frauderen

Zijn eigen veroordeling hoorde Kamerhe met hoongelach aan. Hij zit in een politiek proces, stelt hij zelf. Door zijn straf wordt Kamerhe vroegtijdig buitenspel gezet voor de komende presidentsverkiezingen in 2023, waarvoor hij al warm liep. Over het kandidaatschap werden afspraken gemaakt toen zijn UNC en de huidige president Tshisekedi in 2018 een coalitie sloten. In die onderhandelingen speelde Kamerhe, eerder een vertrouweling van de vertrekkende president Joseph Kabila, de rol van bemiddelaar.

Niet alleen de volgende verkiezingen gaan aan hem voorbij; na zijn gevangenisstraf mag Kamerhe nog tien jaar lang geen kandidaat zijn. Zaterdag zond de nationale tv de uitspraak live uit, maar president Tshisekedi was het hele weekend niet bereikbaar voor commentaar. De stevige veroordeling zou passen in diens programma – hij beloofde corruptie aan te pakken – en biedt een verklaring voor het feit dat zijn regering een belangrijk project voor betaalbare woningen niet van de grond heeft gekregen.

Niet één persoon

Congolese media noteerden dit weekend de reacties van maatschappelijke organisaties. Het idee dat de president via een zware straf een toekomstige rivaal uit de weg heeft geruimd, zit hun niet lekker. De teneur, zoals verwoord door het pan-Afrikaanse netwerk tegen corruptie: een veroordeling als deze is een doorbraak, maar alleen als nu ook andere rechtszaken volgen, zonder aanzien des persoons (pdf).

UNC-parlementariërs noemden de zaak „arbitrair” en een „vernedering”. Maandag liet de partijleiding weten nog altijd achter Kamerhe te staan en diens schuld niet bewezen te achten. Zijn advocaten hebben hoger beroep aangekondigd.

Zo houdt deze corruptiezaak de Congolezen in de greep. Dat is al zo sinds de politicus in april werd gearresteerd. De zaak werd ook steeds opzienbarender, onder andere door de dood van de eerste procesrechter, Raphael Yanyi, in mei. Volgens de autoriteiten overleed hij aan een hartaanval, maar inmiddels is een moordonderzoek geopend. Vanwege de zaak tegen de stafchef, had Yanyi onder permanente politiebewaking gestaan.