Opinie

Politieplaag VS wortelt in een ongezonde politieke cultuur

Is een samenleving zónder politie denkbaar? Voor het eerst wordt dit als een serieuze optie gezien na de politiemoord op George Floyd in de VS. Hoogleraar Bob Hoogenboom in de Veiligheidscolumn.
Politie-optreden bij het Witte Huis in Washington tijdens protesten tegen de dood van George Floyd.
Politie-optreden bij het Witte Huis in Washington tijdens protesten tegen de dood van George Floyd. AP Photo / Alex Brandon,

Negen van de twaalf leden van de gemeenteraad van Minneapolis, de stad waar de dood van George Floyd een internationaal protest tegen geïnstitutionaliseerd racisme heeft veroorzaakt, willen het politieapparaat ontmantelen of zelfs afschaffen. De drie andere raadsleden zijn nog niet zover, maar ze verwerpen het idee niet geheel. „Onze ideeën over incrementele veranderingen hebben gefaald (…) onze inzet is om politiezorg zoals we die kennen te beëindigen en daarvoor in de plaats een publiek veiligheidssysteem te creëren dat ons werkelijk veilig maakt”, klinkt het uit de raad.
Het idee van een ‘Police-Free Society’, twee weken geleden ondenkbaar in het debat over veiligheid, krijgt een politieke lading. Net als het idee drastisch te korten op politiebudgetten en meer te investeren in welzijn, zorg en onderwijs. In New York pleiten ruim vierhonderd mensen uit de kunst- en cultuurwereld daarvoor in een open brief aan het bestuur. Het woord ‘defunding’ van politieorganisaties duikt op in meer grote steden in de VS.

Expansie

Komt er een einde aan politiezorg zoals de Amerikaanse bevolking die kent? In The End of Policing schrijft Alex S. Vitale dat niet politie-opleidingen, diversiteit of politiemethoden problematisch zijn. Het onderliggende probleem is hoe Amerika is gaan geloven in politiezorg als oplossing voor sociale problemen. Het gevolg is de ongebreidelde expansie van de politie de afgelopen veertig jaar. In termen van aantallen, inzet, militarisering (‘war comes home’) en bevoegdheden. Dat brengt Vitale tot de uitspraak dat politie zelf het probleem is.
De Netflix-documentaire The 13th Amendement gaat over criminalisering van de zwarte bevolking sinds de afschaffing van de slavernij. Aan het begin een uitspraak van Obama: „Hoe kan het dat de VS 5% van de wereldbevolking telt en 25% van alle gevangenen ter wereld opgesloten zitten in diezelfde VS?” (tekst gaat verder onder video)

In films, in mediaberichten, in televisieseries, in de politiek en in de praktijk van de rechtshandhaving zijn vooroordelen over zwarte mensen diepgeworteld. Zij zijn gewelddadig, stelen en roven. Verkrachten blanke vrouwen. Zijn bandeloos. Gebruiken drugs.

Trendbreuk

In de documentaire wordt onder andere de war on drugs in het perspectief geplaatst van systematische onderdrukking van de zwarte bevolking. In een reactie van Trump op Black Lives Matter vernauwt hij het perspectief tot diegenen die plunderen. Het Engelse woord daarvoor is looting. Dat is aan het einde van de achttiende eeuw uit het Hindi overgenomen. Looting heeft een racistisch functie. De Britse koloniale macht gebruikte looting om de lokale bevolking te criminaliseren. Die is namelijk onbetrouwbaar en maakt zich schuldig aan plunderen. Dit legitimeert - toen en nu in Trumps wereld - ‘brutal civilising violence’. De ‘defunding police’-beweging kan een trendbreuk betekenen in het denken over veiligheidszorg en de functie van de politie.

Alternatieven

Is een ‘Police-Free Society’ denkbaar? En wat zijn de alternatieven?
Geoefende (ongewapende) interventieteams kunnen worden ingezet. Dit gebeurt in steden van Detroit tot aan Los Angeles. In de documentaire The Interrupters (2012) staat de alternatieve Cure Violence-aanpak door burgers centraal. In Brooklyn wordt surveillance georganiseerd door vrouwen die succesvol veiligheidsvraagstukken aanpakken.
Decriminalisering van niet-gewelddadige misdaad is mogelijk. Geweld vormt maar een fractie van de 11 tot 14 miljoen arrestaties per jaar. Een groot deel van de politie- en justitiecapaciteit wordt opgeslokt door drugsdelicten waardoor de gevangenissen overvol zitten. Decriminalisering van (soft)drugsgebruik is een structurele oplossing. Maar dat vereist welzijns- en economisch flankerend beleid.

Directe democratie

Niet-justitiële afdoening van conflicten kan bijdragen. Waarom niet meer mediation en restorative justice-initiatieven? Het basisidee is dat conflicten door de daders en slachtoffers worden opgelost. Betrek hen en de gemeenschap en houd repressie buiten de deur.
Directe democratie in de wijk is een weg voorwaarts. Door burgers inspraak te geven en te betrekken bij oplossingen ontstaat een gezondere politieke cultuur. Buurtpreventie is een optie maar kan de deur openzetten naar eigenrichting. Tegelijkertijd kan buurtpreventie een mogelijkheid zijn om (zwarte) burgers te mobiliseren als de politie zelf het probleem is.
Herijking van de geestelijke gezondheidszorg is een alternatief. In 2012 sloot de burgemeester van Chicago de laatste traumakliniek in een van de meest gewelddadige wijken. 40 procent van de gevangenen op Rikers Island, een gevangenis in de stad New York, heeft mentale problemen. Dat is meer dan alle 24 psychiatrische gevangenissen in de staat New York bij elkaar. Bezuinigingen in de gezondheid worden afgewenteld op politie en justitie.

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan de Nyenrode Business Universiteit. Samen met Marc Schuilenburg doceert hij het mastervak ‘Politie en Veiligheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.